सामाजिक न्याय कायदेशीर सेवा मार्गदर्शक अँड जी एन ऐवळे पुणे जिल्हा व सत्र न्यायालयातील ज्येष्ठ विज्ञान कायदेविषयक सल्लागार

 ### ⚖️ सामाजिक न्याय, कायदेशीर सेवा, शासकीय योजना माहिती व कायदेशीर सल्ला अभियान


### न्यायाची माहिती • हक्कांची जाणीव • योजनांचा लाभ • कायदेशीर मार्गदर्शन


दिनांक : २१ ते ३० नोव्हेंबर २०२६


मार्गदर्शक : अॅड. जी. एन. आयवळे


पुणे जिल्हा व सत्र न्यायालयातील ज्येष्ठ विधिज्ञ


होलार समाज सामाजिक संस्थेचे कायदेविषयक सल्लागार


आयोजक : होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे


### १. अभियानाची पार्श्वभूमी व भूमिका


भारतीय संविधानाने प्रत्येक नागरिकाला समानता, स्वातंत्र्य, न्याय आणि सन्मानाने जीवन जगण्याचा अधिकार दिला आहे. मात्र समाजातील अनेक नागरिकांना आपल्या कायदेशीर हक्कांची, शासकीय योजनांची, न्यायालयीन प्रक्रियेची आणि उपलब्ध मोफत कायदेशीर मदतीची पुरेशी माहिती नसते.


विशेषतः सामाजिक व आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक, अनुसूचित जाती-जमाती, महिला, विद्यार्थी, कामगार, ज्येष्ठ नागरिक, दिव्यांग व्यक्ती आणि गरजू कुटुंबांना विविध कायदेशीर व प्रशासकीय अडचणींचा सामना करावा लागतो.


जात प्रमाणपत्र, जात वैधता प्रमाणपत्र, शैक्षणिक हक्क, शासकीय योजनांचे अर्ज, जमीन व मालमत्तेचे प्रश्न, कौटुंबिक वाद, महिलांचे अधिकार, अत्याचारविरोधी कायदे, कामगारांचे हक्क आणि शासकीय कार्यालयांतील प्रलंबित प्रकरणे अशा अनेक विषयांवर नागरिकांना योग्य मार्गदर्शनाची आवश्यकता असते.


कायद्याची माहिती नसल्यामुळे अनेक नागरिक आपले हक्क वापरण्यापासून वंचित राहतात. काही वेळा चुकीच्या माहितीमुळे आर्थिक नुकसान होते किंवा न्याय मिळविण्यास विलंब होतो.


याच पार्श्वभूमीवर होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे यांच्या वतीने दिनांक २१ ते ३० नोव्हेंबर २०२६ या कालावधीत सामाजिक न्याय, कायदेशीर सेवा, शासकीय योजना माहिती व कायदेशीर सल्ला अभियान राबविण्यात येत आहे.


या अभियानाचा मुख्य उद्देश समाजातील प्रत्येक नागरिकाला कायद्याची प्राथमिक माहिती, संविधानिक अधिकार, शासकीय योजनांची माहिती आणि योग्य कायदेशीर मार्गदर्शन उपलब्ध करून देण्यासाठी प्रयत्न करणे हा आहे.


आपला हक्क जाणून घ्या, कायद्याचा मार्ग स्वीकारा आणि न्यायासाठी जागरूक व्हा!


### २. अभियानाची प्रमुख उद्दिष्टे


1\. समाजातील नागरिकांना भारतीय संविधान आणि कायदेशीर हक्कांची माहिती देणे.


2\. सामाजिक न्याय व समानतेच्या तत्त्वांविषयी जनजागृती करणे.


3\. अनुसूचित जातींच्या नागरिकांना जात प्रमाणपत्र व जात वैधता प्रक्रियेबाबत मार्गदर्शन करणे.


4\. शासकीय योजनांची पात्रता, अर्ज प्रक्रिया आणि आवश्यक कागदपत्रांची माहिती देणे.


5\. महिला, विद्यार्थी, कामगार, ज्येष्ठ नागरिक आणि दुर्बल घटकांच्या कायदेशीर हक्कांविषयी जागृती करणे.


6\. नागरिकांना मोफत कायदेशीर सेवा व विधी सेवा प्राधिकरणाच्या सुविधांची माहिती देणे.


7\. अन्याय, अत्याचार, भेदभाव आणि शोषणाविरोधात कायदेशीर मार्गाने दाद मागण्याबाबत मार्गदर्शन करणे.


8\. जमीन, मालमत्ता, वारसा, कौटुंबिक वाद आणि नागरी समस्यांविषयी प्राथमिक कायदेशीर माहिती देणे.


9\. शासकीय कार्यालयांतील प्रलंबित प्रकरणांचा पाठपुरावा करण्यासाठी योग्य प्रक्रिया समजावून सांगणे.


10\. समाजातील प्रत्येक नागरिकामध्ये कायदेविषयक जागरूकता, पारदर्शकता आणि न्यायासाठी लढण्याची सकारात्मक वृत्ती निर्माण करणे.


### ३. दहा दिवसीय विशेष अभ्यास व कृती आराखडा


![Banerjee Legal Associates | Best Criminal, Civil & Matrimonial Lawyer in Kolkata High Court](https://images.openai.com/static-rsc-4/QJ3w5mzcjv74EoVPK55fOmpEwPfEqjL8-9y22Kdy5MCXYYqjm9fOJXl-tbq6k-H4RXGrU3KSznvCO-aFWjy_zO4JVu3tlDi8jzdOVy7n0YuyDAx-XcdwKDg5IgxxQC261_YVRlRZvWqMh8Iw5VJV3LGyH3AjPLTMWDM691ELJOG_Ua89pTAMqBNvUYjuDdF4?purpose=fullsize)


पहिला दिवस – २१ नोव्हेंबर


भारतीय संविधान, सामाजिक न्याय आणि नागरिकांचे मूलभूत अधिकार


* भारतीय संविधानाची निर्मिती आणि महत्त्व.


* संविधानातील न्याय, स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुता.


* मूलभूत अधिकार आणि मूलभूत कर्तव्ये.


* कायद्यासमोर सर्व नागरिक समान असण्याचे तत्त्व.


* सामाजिक न्याय आणि वंचित घटकांचे संरक्षण.


कृती : प्रत्येक नागरिकाने भारतीय संविधानाच्या प्रस्तावनेचे वाचन करावे आणि आपल्या अधिकारांसोबत कर्तव्यांचीही जाणीव ठेवावी.


![Online Lawyer Consultation & Legal Advice - VakeelSaab](https://images.openai.com/static-rsc-4/otqZahPM9-9QibPXLOX_GJOVyY7soTJtVHyClJiLP60SxWnE9A4MdCk9lp2JD7RGKUFB46cPRRvp04LwE188EfA6hN3CPTc4PiPOZNb8EcKsil2ugKPSsVkwIVzDIdQdg7K7dJksEEc6lsqxzVBQEc8CvD-vZMXUq4SJywzCiN6Du3uePMoWi1BdxU9WhTWc?purpose=fullsize)


दुसरा दिवस – २२ नोव्हेंबर


मोफत कायदेशीर सेवा, विधी सेवा प्राधिकरण आणि न्याय मिळविण्याची प्रक्रिया


* राष्ट्रीय व राज्य विधी सेवा प्राधिकरणांची भूमिका.


* जिल्हा विधी सेवा प्राधिकरणाचे कार्य.


* पात्र नागरिकांना मोफत कायदेशीर मदत.


* कायदेशीर मदतीसाठी अर्ज करण्याची प्रक्रिया.


* लोकअदालत आणि वादांचे पर्यायी निवारण.


* न्यायालयीन प्रक्रियेतील प्राथमिक माहिती.


कृती : गरजू नागरिकांना जिल्हा विधी सेवा प्राधिकरणाशी संपर्क साधण्याची आणि पात्रतेनुसार मोफत कायदेशीर मदत मिळविण्याची माहिती द्यावी.


![maharashtra news nashik news Ahmednagar District Caste Certification Committee disposed of most cases in the state | Nashik News : राज्यात अहमदनगर जिल्हा जात प्रमाणपत्र पडताळणी समिती अव्वल ! नाशिक जिल्हा समिती पाचव्या स्थानी](https://images.openai.com/static-rsc-4/0y-l43KglaFV2ikakklkjpCX1f39S_9GSbnbq-kh1h4sx6szQoZqlllEZHWP-2uUdhGYfiPZ-b2GrOf5Wa09MF5IurShHC3nMUvFO4xS0bTcjAFLgh6D7kRAUwmgPu-MN3uvUk5CoonG6Nfu-5iTPePqcPSoLqlW_yyS66gdmbA7LXaC4t5bKNYAi4Ow_xET?purpose=fullsize)


तिसरा दिवस – २३ नोव्हेंबर


जात प्रमाणपत्र, जात वैधता प्रमाणपत्र आणि अनुसूचित जातींचे कायदेशीर हक्क


* जात प्रमाणपत्र मिळविण्याची प्रक्रिया.


* जात वैधता प्रमाणपत्राचे महत्त्व.


* जुने महसुली अभिलेख आणि वंशावळ यांची उपयुक्तता.


* अर्जातील त्रुटी व कागदपत्रांची पूर्तता.


* पडताळणी समितीची कार्यपद्धती.


* चुकीच्या नोंदी व प्रशासकीय अडचणींबाबत कायदेशीर मार्ग.


* अनुसूचित जातींच्या नागरिकांसाठी उपलब्ध संरक्षणात्मक तरतुदी.


कृती : जात प्रमाणपत्र किंवा वैधता प्रमाणपत्रासंबंधी अडचणी असलेल्या नागरिकांना आवश्यक कागदपत्रांची यादी व अधिकृत अर्ज प्रक्रियेची माहिती द्यावी.


![Online Lawyer Consultation & Legal Advice - VakeelSaab](https://images.openai.com/static-rsc-4/Xu-_8EZWybQH7iK4JDA23osK8FbLQQX_sMPDafpQQM7vuFt_Wzh8xbXI-CAD8lilMFZ56khaS2ucImNGuZmvP__dTVLftP1nHzFzqy01ehitC-e46_7LQKByrK6lWYsodscnCQXoHp1xe3CnWq_gQ4yTIwvKfU5ZJ66HtsWtGzDl_YF_iKnMgveH1A6Avf--?purpose=fullsize)


चौथा दिवस – २४ नोव्हेंबर


महिलांचे कायदेशीर अधिकार, कौटुंबिक संरक्षण आणि महिला सक्षमीकरण


* महिलांचे संविधानिक व कायदेशीर अधिकार.


* कौटुंबिक हिंसाचारापासून महिलांचे संरक्षण.


* हुंडाबंदी कायद्याची माहिती.


* कामाच्या ठिकाणी महिलांचा लैंगिक छळ प्रतिबंधक कायदा.


* विवाह, घटस्फोट, पोटगी आणि मुलांच्या संगोपनासंबंधी प्राथमिक माहिती.


* महिलांसाठी उपलब्ध कायदेशीर मदत व तक्रार निवारण.


कृती : महिलांना त्यांच्या हक्कांची माहिती देऊन गरजेनुसार महिला हेल्पलाइन, विधी सेवा प्राधिकरण किंवा संबंधित अधिकृत यंत्रणेशी संपर्क साधण्यासाठी मार्गदर्शन करावे.


![How to Apply for Need-Based Scholarships in India](https://images.openai.com/static-rsc-4/W-E6Pp4tAnQk66xSpnwqjFBDsCaxZnRMRkVmggFvy3uL7lZbUCyOLA01M2Evw6oRVkDAfIGSzMpvMlm9unf1LT6RBgAOxNRBSEvE7crGCuXgrtxhlXcZbcwBJhwuBgKFzvtlUudxmt8Pvh7r5QsIhktxD8cQmyigTubQA6_5_glrxnSwUgeB480j8U8SdgHD?purpose=fullsize)


पाचवा दिवस – २५ नोव्हेंबर


विद्यार्थ्यांचे शैक्षणिक हक्क, शिष्यवृत्ती आणि सामाजिक न्याय योजना


* विद्यार्थ्यांचे शैक्षणिक अधिकार.


* शिष्यवृत्ती व शैक्षणिक शुल्क सवलतींची माहिती.


* अनुसूचित जातींच्या विद्यार्थ्यांसाठी उपलब्ध योजना.


* वसतिगृह, उच्च शिक्षण आणि स्पर्धा परीक्षा मार्गदर्शन.


* शिष्यवृत्ती अर्जातील त्रुटी व तक्रार निवारण.


* शिक्षणातील भेदभावाविरुद्ध उपलब्ध कायदेशीर मार्ग.


कृती : पात्र विद्यार्थ्यांना अधिकृत शिष्यवृत्ती पोर्टल, अर्ज प्रक्रिया आणि आवश्यक कागदपत्रांची माहिती द्यावी.


![Our Services | MD Consultancy Services — Labour Law & Compliance Experts Pune](https://images.openai.com/static-rsc-4/rdvazYSPw2-RK-H-9Y4CaRQNvDeZWARPVmLUKisF_v9xRgL7HL27OTkJJgZ_yPaMxxNDyT2bp5BkcQMDyLlGzBXR3i19o7tSWf7w0kcioKr8hgLNnZ3z0lVMD3gd0sEeO2hRFFi23bH7Vo1vbC8Al8oEvOMPlPF5_BamYeLYHMi-zJ8bpFBRQa8DExU2ic-Q?purpose=fullsize)


सहावा दिवस – २६ नोव्हेंबर


कामगारांचे हक्क, रोजगार, वेतन आणि सामाजिक सुरक्षा


* कामगारांचे कायदेशीर अधिकार.


* वेतन, कामाचे तास आणि सुरक्षित कामाचे वातावरण.


* असंघटित कामगारांसाठी उपलब्ध सुविधा.


* ई-श्रम नोंदणीची माहिती.


* कामाच्या ठिकाणी अन्याय किंवा शोषण झाल्यास तक्रार प्रक्रिया.


* पात्रतेनुसार सामाजिक सुरक्षा योजनांची माहिती.


कृती : कामगारांना त्यांच्या रोजगाराशी संबंधित कागदपत्रांची नोंद ठेवण्यास आणि आवश्यकतेनुसार कामगार विभागाकडे दाद मागण्यास मार्गदर्शन करावे.


![Rajesh Kumar Reddy Advocate Office | Advocate in Kadapa](https://images.openai.com/static-rsc-4/ZnocUV4JfuavfPWECq_eNsjn2Mbl2cv-0JLKIKgaiGxyrGjDr00j1cIvHJibnSxw-j-Xqmt_GD7aU-kouQZY8gJXNmYMGKvquZDkEJrAYibabnx_5pMfa2g8QTJmR4fGJHsrrFQ9lqUS4vUMsck2BXB4Q9hTEuaQVSJSHPuUrAF6cN0XRcAe6WTcs58Wo7_k?purpose=fullsize)


सातवा दिवस – २७ नोव्हेंबर


जमीन, मालमत्ता, वारसा हक्क आणि नागरी कायदेशीर प्रश्न


* जमीन व मालमत्तेच्या कागदपत्रांचे महत्त्व.


* सातबारा उतारा, फेरफार नोंदी आणि मालकी हक्क.


* वारसा हक्क व कुटुंबातील मालमत्ता वाटप.


* खरेदी-विक्री व्यवहारातील खबरदारी.


* भाडेकरार आणि मालमत्ता व्यवहारातील कायदेशीर बाबी.


* जमीनविषयक वादांमध्ये योग्य कायदेशीर उपाय.


कृती : नागरिकांनी मालमत्तेशी संबंधित मूळ कागदपत्रे सुरक्षित ठेवावीत आणि कोणताही व्यवहार करण्यापूर्वी आवश्यक कायदेशीर पडताळणी करावी.


![Will Services for Seniors in India | Legally Valid & Expert Drafted - Anandam](https://images.openai.com/static-rsc-4/1HMLChWz-Kgcqak2_aGATzM3Ifkzuhp1C-yduy8id-TPnmBTLxow70LIfIeCFwGQoPC1t4Jnm2Jd919scBlUVjdbqjQfz8IQG4s1eVICLSMXtiNBJL0F-VSM6JRSZrvHUAoCy2slM_lxdnt8x5WsNgaKw0aq85YFTJPW38V0eOn57ACxm2QJuPOhbdQeiTTG?purpose=fullsize)


आठवा दिवस – २८ नोव्हेंबर


ज्येष्ठ नागरिक, दिव्यांग व्यक्ती आणि दुर्बल घटकांचे कायदेशीर संरक्षण


* ज्येष्ठ नागरिकांचे कायदेशीर हक्क.


* पालक व ज्येष्ठ नागरिकांचा निर्वाह व कल्याण अधिनियम, २००७.


* दिव्यांग व्यक्तींचे अधिकार आणि उपलब्ध सुविधा.


* आर्थिक व सामाजिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांचे संरक्षण.


* अत्याचार, फसवणूक आणि शोषणाविरोधात तक्रार प्रक्रिया.


* मोफत कायदेशीर मदतीची उपलब्धता.


कृती : गरजू ज्येष्ठ नागरिक व दिव्यांग व्यक्तींना योग्य शासकीय कार्यालय आणि कायदेशीर मदत यंत्रणेशी जोडण्याचा प्रयत्न करावा.


![Annapurna Bhandar Yojana 2026: Latest Updates Explained - Annapurna Bhandar Yojana 2026](https://images.openai.com/static-rsc-4/Qxcb2j1y61Ms_OFXjFf07Nqq57BPqX4ctugCLtovlteZ_OrzZ-mbv31zExFFEMam1yxGPsnMUWd7Ro2QGfqPK_knvy9loWzQr2QvoneE-8Ba-ieR5LmpTFePl-GwvVwDlkKWjDsLAl03rvF4KegGIdXEbDB30N2hKKcIH_jfcqQCf3KekZ2YeRcyPe266PbJ?purpose=fullsize)


नववा दिवस – २९ नोव्हेंबर


शासकीय योजना, प्रशासकीय पारदर्शकता आणि तक्रार निवारण


* सामाजिक न्याय विभागाच्या योजना.


* शैक्षणिक, आर्थिक व रोजगारविषयक शासकीय सुविधा.


* माहितीचा अधिकार अधिनियम, २००५.


* शासकीय कार्यालयात अर्ज व निवेदन सादर करण्याची पद्धत.


* अर्जाची पोच, आवक क्रमांक आणि लेखी पाठपुरावा.


* प्रशासकीय निर्णयाविरोधात उपलब्ध अपील व तक्रार प्रक्रिया.


* नागरिकांच्या तक्रारींसाठी अधिकृत पोर्टलचा वापर.


कृती : नागरिकांनी प्रत्येक शासकीय अर्जाची प्रत, पोचपावती, संदर्भ क्रमांक आणि पत्रव्यवहाराची नोंद सुरक्षित ठेवावी.


![Justice on wheels: Mobile Lok Adalat imparts legal know-how to villagers](https://images.openai.com/static-rsc-4/29eyPLxvMqt-kG6GTzmfRZhAJ0Vsk3HWpIkKyZxrqJPdWrZH1XreDH_dQfgtot-EqaxAX1kJcS6dI75gWAaqKGuzf6kZar69ZO_10bomdrhXF4LGMu9-DAHSbCWbPg8OEwg5RokoKQIYWZSP8jOiFgcDYnmc4WIqsiON-e62_XqDelj9VhMZ--U2BxrYfNSz?purpose=fullsize)


दहावा दिवस – ३० नोव्हेंबर


कायदेविषयक जनजागृती, सामाजिक न्याय आणि पुढील कार्याचा कृती आराखडा


* मागील नऊ दिवसांच्या अभ्यासाचा आढावा.


* समाजातील प्रमुख कायदेशीर समस्यांची नोंद.


* नागरिकांना योग्य कायदेशीर मार्गदर्शन मिळवून देण्याची व्यवस्था.


* गरजू व पात्र व्यक्तींना मोफत कायदेशीर मदतीशी जोडणे.


* शासकीय योजनांच्या अर्जांचा पाठपुरावा.


* कायदेविषयक जनजागृतीसाठी नियमित उपक्रम.


* संस्थेच्या माध्यमातून समाजहितासाठी पुढील कृतीचे नियोजन.


कृती : समाजातील नागरिकांच्या कायदेशीर अडचणींची गोपनीय नोंद करून संबंधित विषयानुसार मार्गदर्शन व पाठपुरावा करण्यासाठी नियोजन करावे.


### ४. समाजातील नागरिकांनी विशेष माहिती करून घ्यावयाचे महत्त्वाचे कायदे


| कायदा                                                                      | प्रमुख विषय                             |

| -------------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------- |

| भारतीय संविधान                                                             | मूलभूत अधिकार, कर्तव्ये व सामाजिक न्याय |

| अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमाती (अत्याचार प्रतिबंधक) अधिनियम, १९८९          | अत्याचार प्रतिबंध व कायदेशीर संरक्षण    |

| नागरी हक्क संरक्षण अधिनियम, १९५५                                           | अस्पृश्यता निर्मूलन व नागरी हक्क        |

| माहितीचा अधिकार अधिनियम, २००५                                              | शासकीय माहिती मिळविण्याचा अधिकार        |

| कौटुंबिक हिंसाचारापासून महिलांचे संरक्षण अधिनियम, २००५                     | महिलांचे संरक्षण                        |

| हुंडा प्रतिबंधक अधिनियम, १९६१                                              | हुंडा प्रथेला प्रतिबंध                  |

| कामाच्या ठिकाणी महिलांचा लैंगिक छळ (प्रतिबंध, मनाई व निवारण) अधिनियम, २०१३ | महिलांचे कामाच्या ठिकाणी संरक्षण        |

| पालक व ज्येष्ठ नागरिकांचा निर्वाह व कल्याण अधिनियम, २००७                   | ज्येष्ठ नागरिकांचे संरक्षण व देखभाल     |

| दिव्यांग व्यक्तींचे हक्क अधिनियम, २०१६                                     | दिव्यांग व्यक्तींचे अधिकार व समान संधी  |

| ग्राहक संरक्षण अधिनियम, २०१९                                               | ग्राहकांचे अधिकार व तक्रार निवारण       |


टीप : कायद्यांची अंमलबजावणी, संबंधित तरतुदी आणि उपाय प्रकरणाच्या स्वरूपावर अवलंबून असतात. नागरिकांनी वैयक्तिक प्रकरणात पात्र विधिज्ञांचा सल्ला घ्यावा.


### ५. समाजासाठी महत्त्वाच्या शासकीय योजना व सुविधा


या अभियानात समाजातील पात्र नागरिकांना पुढील योजनांची माहिती देण्यावर भर देण्यात येईल.


1\. अनुसूचित जातींच्या विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती योजना.


2\. उच्च शिक्षण व परदेशी शिक्षणासाठी उपलब्ध शासकीय योजना.


3\. वसतिगृह व शैक्षणिक सहाय्य योजना.


4\. स्वयंरोजगार व उद्योजकता विकास योजना.


5\. कौशल्य विकास व रोजगार प्रशिक्षण योजना.


6\. सामाजिक सुरक्षा व वृद्धापकाळ निवृत्तीवेतन योजना.


7\. दिव्यांग व्यक्तींसाठी सहाय्य व पुनर्वसन योजना.


8\. महिला सक्षमीकरण व आर्थिक स्वावलंबन योजना.


9\. आरोग्यविषयक शासकीय योजना.


10\. सामाजिक न्याय विभागाच्या विविध कल्याणकारी योजना.


महत्त्वाचे : प्रत्येक योजनेची पात्रता, उत्पन्न मर्यादा, अर्जाची अंतिम तारीख आणि आवश्यक कागदपत्रे वेगवेगळी असतात. त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी संबंधित विभागाच्या अधिकृत सूचनांची खात्री करावी.


### ६. नागरिकांसाठी कायदेशीर मार्गदर्शन घेताना आवश्यक कागदपत्रे


कायद्याच्या स्वरूपानुसार आवश्यक कागदपत्रे बदलतात. तरीही प्राथमिक मार्गदर्शनासाठी पुढील कागदपत्रे उपयुक्त ठरू शकतात.


* संबंधित अर्ज किंवा निवेदनाची प्रत.


* शासकीय कार्यालयाची पोचपावती किंवा आवक क्रमांक.


* संबंधित आदेश किंवा पत्रव्यवहार.


* ओळख व पत्त्याचा पुरावा, आवश्यक असल्यास.


* जात प्रमाणपत्र किंवा जात वैधता प्रमाणपत्र, संबंधित प्रकरणात.


* शैक्षणिक कागदपत्रे, संबंधित प्रकरणात.


* जमीन किंवा मालमत्तेची कागदपत्रे, संबंधित प्रकरणात.


* संबंधित व्यवहाराचे पुरावे, पावत्या किंवा करारपत्रे.


* यापूर्वी केलेल्या तक्रारी व त्यावरील उत्तरांच्या प्रती.


मूळ कागदपत्रे कोणाकडेही अनावश्यकपणे देऊ नयेत. वैयक्तिक माहिती, बँक तपशील आणि संवेदनशील कागदपत्रे सुरक्षित ठेवावीत.


### ७. उपयुक्त अधिकृत कायदेशीर व शासकीय संकेतस्थळे


राष्ट्रीय विधी सेवा प्राधिकरण (NALSA)


मोफत कायदेशीर सेवा व विधी सहाय्याची माहिती


[अधिकृत संकेतस्थळ](https://nalsa.gov.in/?utm_source=chatgpt.com)


महाराष्ट्र राज्य विधी सेवा प्राधिकरण


महाराष्ट्रातील विधी सेवा व कायदेशीर मदत


[अधिकृत संकेतस्थळ](https://legalservices.maharashtra.gov.in/?utm_source=chatgpt.com)


सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग, महाराष्ट्र


सामाजिक न्यायाच्या योजना व विभागीय माहिती


[अधिकृत संकेतस्थळ](https://sjsa.maharashtra.gov.in/?utm_source=chatgpt.com)


डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संशोधन व प्रशिक्षण संस्था (बार्टी)


प्रशिक्षण, संशोधन व समाजहितविषयक माहिती


[अधिकृत संकेतस्थळ](https://barti.in/?utm_source=chatgpt.com)


आपले सरकार पोर्टल


शासकीय सेवा व ऑनलाइन अर्ज


[अधिकृत संकेतस्थळ](https://aaplesarkar.mahaonline.gov.in/?utm_source=chatgpt.com)


भारत सरकार – विधायी विभाग


केंद्रीय कायदे व कायदेविषयक अधिकृत माहिती


[अधिकृत संकेतस्थळ](https://legislative.gov.in/?utm_source=chatgpt.com)


महाराष्ट्र माहितीचा अधिकार पोर्टल


माहिती अधिकार अर्ज व संबंधित सेवा


[अधिकृत संकेतस्थळ](https://rtionline.maharashtra.gov.in/?utm_source=chatgpt.com)


### ८. संस्थेच्या माध्यमातून राबविण्यात येणारे विशेष प्रयत्न


होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे यांच्या वतीने या अभियानादरम्यान पुढील उपक्रमांवर भर देण्यात येईल.


1\. समाजातील नागरिकांच्या कायदेशीर अडचणी समजून घेण्यासाठी संवाद व मार्गदर्शन.


2\. जात प्रमाणपत्र आणि जात वैधता प्रमाणपत्रासंबंधी अडचणींवर योग्य मार्गदर्शन.


3\. शासकीय योजनांबाबत पात्र नागरिकांना माहिती उपलब्ध करून देणे.


4\. गरजू नागरिकांना मोफत कायदेशीर सेवा उपलब्ध असलेल्या अधिकृत यंत्रणेशी जोडणे.


5\. महिला, विद्यार्थी, ज्येष्ठ नागरिक व कामगारांच्या कायदेशीर हक्कांबाबत जनजागृती.


6\. शासकीय कार्यालयांत प्रलंबित असलेल्या अर्जांचा कायदेशीर व प्रशासकीय मार्गाने पाठपुरावा करण्याबाबत माहिती देणे.


7\. समाजातील अन्याय व भेदभावाच्या घटनांबाबत कायदेशीर मार्गाने दाद मागण्यासाठी मार्गदर्शन.


8\. नागरिकांना योग्य कागदपत्रे, लेखी अर्ज, पुरावे आणि पोचपावती यांचे महत्त्व समजावून सांगणे.


9\. कायदेविषयक प्रश्नांसाठी तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न.


10\. समाजामध्ये कायदेविषयक जागरूकता व संविधानिक मूल्यांचा प्रसार करणे.


### ९. नागरिकांनी लक्षात ठेवावयाच्या महत्त्वाच्या बाबी


* कोणत्याही कायदेशीर प्रकरणात घाईने निर्णय घेऊ नये.


* कोणत्याही कागदपत्रावर पूर्ण माहिती वाचल्याशिवाय स्वाक्षरी करू नये.


* शासकीय अर्जाची पोचपावती आणि संदर्भ क्रमांक जतन करावा.


* कायदेशीर नोटीस किंवा न्यायालयीन समन्स दुर्लक्षित करू नये.


* खोटी माहिती, बनावट कागदपत्रे किंवा चुकीचे पुरावे सादर करू नयेत.


* कायदेशीर मदतीच्या नावाखाली होणाऱ्या आर्थिक फसवणुकीपासून सावध राहावे.


* गरजेनुसार पात्र विधिज्ञ किंवा अधिकृत विधी सेवा प्राधिकरणाचा सल्ला घ्यावा.


* न्याय मिळविण्यासाठी संविधानिक आणि कायदेशीर मार्गांचाच अवलंब करावा.


### १०. अभियानाचा विशेष संकल्प


### आमचा सामाजिक न्यायाचा संकल्प


आम्ही प्रत्येक नागरिकाला त्याच्या कायदेशीर हक्कांची माहिती मिळवून देण्यासाठी प्रयत्न करू.


आम्ही सामाजिक अन्याय, भेदभाव आणि शोषणाविरोधात संविधानिक मार्गाने जागृती करू.


आम्ही पात्र व गरजू नागरिकांना मोफत कायदेशीर मदतीच्या सुविधांशी जोडण्याचा प्रयत्न करू.


आम्ही शासकीय योजनांची माहिती पारदर्शकपणे समाजापर्यंत पोहोचवू.


आम्ही कायद्याचा आदर करू आणि न्याय, समता व बंधुता या संविधानिक मूल्यांचा प्रसार करू.


कायद्याची माहिती प्रत्येकापर्यंत, न्यायाची संधी प्रत्येकासाठी!


### ११. समाजबांधवांना विशेष आवाहन


समाजातील प्रत्येक नागरिकाने आपल्या हक्कांची माहिती करून घेणे ही काळाची गरज आहे. अन्याय सहन करण्याऐवजी कायदेशीर मार्गाने दाद मागणे, शासकीय योजनांची माहिती घेणे, योग्य कागदपत्रे तयार ठेवणे आणि आवश्यकतेनुसार तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.


विशेषतः विद्यार्थी, महिला, युवक, कामगार, ज्येष्ठ नागरिक आणि सामाजिक व आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांनी या अभियानाचा लाभ घ्यावा.


समाजातील कोणत्याही व्यक्तीवर अन्याय झाला, शासकीय योजनेचा लाभ मिळण्यात अडचण आली किंवा कायदेशीर प्रश्न निर्माण झाला, तर योग्य माहिती आणि मार्गदर्शन मिळविण्यासाठी पुढाकार घ्यावा.


कायदा हा केवळ न्यायालयापुरता मर्यादित नसून प्रत्येक नागरिकाच्या दैनंदिन जीवनाचा आणि हक्कांच्या संरक्षणाचा महत्त्वाचा आधार आहे.


### १२. अभियानाचा अंतिम संदेश


न्यायाची जाणीव असलेला समाजच खऱ्या अर्थाने जागरूक आणि सक्षम समाज असतो. संविधानाने दिलेले अधिकार समजून घेणे, कायद्याचा आदर करणे, शासकीय योजनांची माहिती मिळविणे आणि अन्यायाविरोधात योग्य मार्गाने आवाज उठविणे ही प्रत्येक नागरिकाची जबाबदारी आहे.


चला, कायदेविषयक अज्ञान दूर करूया, सामाजिक न्यायाची जाणीव निर्माण करूया आणि प्रत्येक नागरिकापर्यंत योग्य कायदेशीर माहिती व मार्गदर्शन पोहोचविण्यासाठी एकत्र येऊया.


### न्यायाची माहिती • हक्कांची जाणीव!


### कायदेशीर मार्गदर्शन • सामाजिक न्याय • संविधानिक सन्मान


होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे


ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था


संस्थापक-अध्यक्ष : आदरणीय श्री. नामदेवराव श्रीरंग आयवळे


मार्गदर्शक : अॅड. जी. एन. आयवळे


पुणे जिल्हा व सत्र न्यायालयातील ज्येष्ठ विधिज्ञ


संस्थेचे कायदेविषयक सल्लागार


ब्रीदवाक्य : शिक्षण • संघटन • स्वाभिमान


🌐 [https://holarsamajssp.blogspot.com/](https://holarsamajssp.blogspot.com/?utm_source=chatgpt.com)


🌐 [https://holarsamajsamajiksanstha.blogspot.com/?m=1](https://holarsamajsamajiksanstha.blogspot.com/?m=1&utm_source=chatgpt.com)


जय भीम!


महत्त्वाची सूचना : हा अभ्यास आराखडा कायदेविषयक जनजागृती व प्राथमिक मार्गदर्शनासाठी आहे. कोणत्याही विशिष्ट प्रकरणातील कायदेशीर मत, न्यायालयीन कारवाई किंवा वैयक्तिक सल्ला हा संबंधित कागदपत्रे तपासून पात्र विधिज्ञांनी द्यावा. संस्थेच्या वतीने मार्गदर्शनासाठी प्रयत्न केले जातील; न्यायालयीन निकाल किंवा शासकीय लाभाची हमी दिली जात नाही.