## 📅 सोमवार, १६ फेब्रुवारी २०२६ # **शासकीय शिष्यवृत्ती योजना – पात्रता, आवश्यक कागदपत्रे व अर्ज प्रक्रिया (सविस्तर मार्गदर्शन)** 🌼 *होलार समाज सामाजिक संस्था* *(ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था)* संस्थेच्या वतीने विद्यार्थ्यांसाठी शासकीय शिष्यवृत्ती योजनांबाबत सविस्तर मार्गदर्शन देण्यात येत आहे. विद्यार्थ्यांनी योग्य माहिती घेऊन अर्ज केल्यास शिक्षणासाठी आर्थिक मदत सहज उपलब्ध होऊ शकते. --- # 🎯 अभ्यासाचा उद्देश ✔️ विविध शासकीय शिष्यवृत्ती योजनांची माहिती समजून घेणे ✔️ पात्रता निकष अचूक जाणून घेणे ✔️ आवश्यक कागदपत्रांची तयारी करणे ✔️ ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया योग्य प्रकारे पूर्ण करणे ✔️ अर्ज मंजूर होण्यासाठी आवश्यक काळजी घेणे --- # 1️⃣ शिष्यवृत्ती म्हणजे काय? शिष्यवृत्ती म्हणजे शासनाकडून विद्यार्थ्यांना शिक्षणासाठी दिली जाणारी आर्थिक मदत. ही मदत खालील निकषांवर दिली जाते: * सामाजिक प्रवर्ग (SC/ST/OBC/EWS) * आर्थिक स्थिती * शैक्षणिक गुणवत्ता * विशेष घटक (अपंग, अल्पसंख्याक इ.) --- # 2️⃣ प्रमुख शासकीय शिष्यवृत्ती योजना ### ✔️ Post-Matric Scholarship for SC Students इयत्ता १० वी नंतरचे शिक्षण घेणाऱ्या अनुसूचित जाती (SC) विद्यार्थ्यांसाठी. ### ✔️ Pre-Matric Scholarship Scheme इयत्ता १ ली ते १० वी पर्यंतच्या विद्यार्थ्यांसाठी. ### ✔️ National Means-cum-Merit Scholarship आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल पण गुणवंत विद्यार्थ्यांसाठी. ### ✔️ Rajarshee Shahu Maharaj Scholarship महाराष्ट्रातील आर्थिक दुर्बल घटकांसाठी. ### ✔️ EBC Scholarship Scheme आर्थिकदृष्ट्या मागास (EBC) विद्यार्थ्यांसाठी. --- # 3️⃣ पात्रता निकष (सामान्य अटी) ✔️ महाराष्ट्र / भारताचा रहिवासी असणे ✔️ संबंधित प्रवर्गाचे वैध जात प्रमाणपत्र ✔️ शासनाने निश्चित केलेली वार्षिक उत्पन्न मर्यादा ✔️ शैक्षणिक पात्रता व किमान गुण ✔️ मान्यताप्राप्त शैक्षणिक संस्थेत नियमित प्रवेश --- # 4️⃣ आवश्यक कागदपत्रे 📌 आधार कार्ड 📌 जात प्रमाणपत्र (लागू असल्यास) 📌 उत्पन्न प्रमाणपत्र (ताजे व वैध) 📌 बँक पासबुक (विद्यार्थ्याच्या नावावर) 📌 मागील वर्षाची मार्कशीट 📌 राहण्याचा दाखला 📌 बोनाफाईड प्रमाणपत्र 📌 प्रवेश फी पावती --- # 5️⃣ ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया (टप्प्याटप्प्याने) 1️⃣ अधिकृत शिष्यवृत्ती पोर्टलवर नोंदणी करा 2️⃣ लॉगिन करून वैयक्तिक माहिती अचूक भरा 3️⃣ शैक्षणिक तपशील व बँक माहिती भरा 4️⃣ आवश्यक कागदपत्रे PDF/JPEG स्वरूपात अपलोड करा 5️⃣ अर्ज अंतिम सबमिट करा 6️⃣ अर्जाची प्रिंट काढून संस्थेकडे पडताळणीसाठी द्या 7️⃣ संस्थेची व शासनाची पडताळणी पूर्ण झाल्यानंतर मंजुरी 8️⃣ शिष्यवृत्तीची रक्कम थेट बँक खात्यात जमा --- # 6️⃣ अर्ज करताना घ्यावयाची विशेष काळजी ✔️ नाव, जन्मतारीख व आधार क्रमांक सर्व कागदपत्रांमध्ये समान असावेत ✔️ बँक खाते सक्रिय व आधारशी लिंक असावे ✔️ IFSC कोड अचूक भरा ✔️ अपलोड केलेले दस्तऐवज स्पष्ट असावेत ✔️ अंतिम सबमिशनपूर्वी अर्ज पूर्ण तपासा --- # ❗ अर्ज नाकारला जाण्याची कारणे 🚫 अपूर्ण माहिती 🚫 चुकीचा बँक तपशील 🚫 उत्पन्न प्रमाणपत्र कालबाह्य असणे 🚫 वेळेत अर्ज न करणे 🚫 संस्थेकडील पडताळणी प्रलंबित ठेवणे --- # 📝 सरावासाठी प्रश्न 1️⃣ पोस्ट मॅट्रिक शिष्यवृत्ती कोणासाठी आहे? 2️⃣ अर्जासाठी कोणती कागदपत्रे आवश्यक आहेत? 3️⃣ अर्ज प्रक्रियेत शैक्षणिक संस्थेची भूमिका काय आहे? 4️⃣ अर्ज नाकारला जाऊ नये यासाठी कोणती दक्षता घ्यावी? --- # 🌟 निष्कर्ष शासकीय शिष्यवृत्ती योजना या विद्यार्थ्यांसाठी आर्थिक सहाय्याचे प्रभावी साधन आहेत. योग्य माहिती, आवश्यक कागदपत्रे व वेळेत अर्ज केल्यास विद्यार्थ्यांना शिक्षणासाठी आवश्यक निधी सहज मिळू शकतो. 📢 अधिक माहितीसाठी संस्थेच्या अधिकृत वेबसाईटला नियमित भेट द्या. 🌼 **नियमित अभ्यास करा – शिष्यवृत्ती मिळवा – शिक्षण पूर्ण करा – उज्ज्वल भविष्य घडवा!** 🌼

📚 **स्पर्धा परीक्षा अभियान – सविस्तर अभ्यास साहित्य** 📚 **दिनांक:** सोमवार **१६ फेब्रुवारी २०२६** --- # भारतीय राज्यघटना ## राज्याच्या धोरणनिर्देशक तत्वे (Directive Principles of State Policy) भारतीय राज्यघटनेच्या **भाग ४ (अनुच्छेद 36 ते 51)** मध्ये राज्याच्या धोरणनिर्देशक तत्वांचा समावेश करण्यात आला आहे. 👉 प्रेरणा – Constitution of Ireland 👉 ही तत्वे न्यायालयीन अंमलबजावणीयोग्य नाहीत (Non-Justiciable) 👉 राज्यकारभारासाठी मार्गदर्शक तत्वे 👉 कल्याणकारी राज्य निर्मिती हा मुख्य उद्देश --- ## 1️⃣ धोरणनिर्देशक तत्वांची वैशिष्ट्ये ✔️ राज्यासाठी सकारात्मक जबाबदाऱ्या निश्चित करतात ✔️ सामाजिक व आर्थिक लोकशाहीची अंमलबजावणी करण्यासाठी मार्गदर्शक ✔️ न्यायालयीन संरक्षण नाही ✔️ कायदे करताना शासनाने विचारात घ्यावीत अशी तत्वे ✔️ मूलभूत हक्कांना पूरक स्वरूप --- ## 2️⃣ धोरणनिर्देशक तत्वांचे वर्गीकरण ### 🔵 (अ) समाजवादी तत्वे उद्देश – सामाजिक व आर्थिक न्याय प्रस्थापित करणे महत्वाचे अनुच्छेद: * अनुच्छेद 38 – सामाजिक, आर्थिक व राजकीय न्याय * अनुच्छेद 39 – समान वेतन, संपत्तीचे समान वितरण * अनुच्छेद 39A – मोफत कायदेशीर मदत * अनुच्छेद 41 – काम, शिक्षण व सार्वजनिक सहाय्य * अनुच्छेद 42 – कामगारांसाठी मानवतावादी कामाच्या अटी * अनुच्छेद 43 – जीवननिर्वाह वेतन --- ### 🟢 (ब) गांधीवादी तत्वे उद्देश – ग्रामस्वराज्य व ग्रामीण विकास महत्वाचे अनुच्छेद: * अनुच्छेद 40 – ग्रामपंचायतींची स्थापना * अनुच्छेद 43 – कुटीरउद्योगांना प्रोत्साहन * अनुच्छेद 46 – अनुसूचित जाती-जमाती व दुर्बल घटकांचे संरक्षण * अनुच्छेद 47 – मद्यनिषेध व पोषण सुधारणा * अनुच्छेद 48 – गोसंवर्धन --- ### 🟣 (क) उदारमतवादी-बौद्धिक तत्वे उद्देश – आधुनिक, प्रगत व लोकशाही मूल्यांची जपणूक महत्वाचे अनुच्छेद: * अनुच्छेद 44 – समान नागरी संहिता * अनुच्छेद 45 – बालकांचे शिक्षण * अनुच्छेद 48A – पर्यावरण संरक्षण * अनुच्छेद 49 – राष्ट्रीय स्मारकांचे संरक्षण * अनुच्छेद 50 – न्यायपालिका व कार्यपालिका विभाजन * अनुच्छेद 51 – आंतरराष्ट्रीय शांतता --- ## 3️⃣ मूलभूत हक्क व धोरणनिर्देशक तत्वे – तुलना | मुद्दा | मूलभूत हक्क | धोरणनिर्देशक तत्वे | | ---------- | ------------------------- | -------------------------- | | स्वरूप | नकारात्मक बंधने | सकारात्मक मार्गदर्शक तत्वे | | अंमलबजावणी | न्यायालयीन संरक्षण उपलब्ध | न्यायालयीन अंमलबजावणी नाही | | उद्देश | राजकीय लोकशाही | सामाजिक व आर्थिक लोकशाही | | भाग | भाग ३ | भाग ४ | ✔️ दोन्हींचा अंतिम उद्देश – **कल्याणकारी राज्य निर्मिती** --- ## 4️⃣ महत्वाचे घटनादुरुस्ती संदर्भ ✔️ 42 वी घटनादुरुस्ती – अनुच्छेद 39A, 43A, 48A समाविष्ट ✔️ 44 वी घटनादुरुस्ती – मालमत्तेचा हक्क मूलभूत हक्कातून वगळला ✔️ 86 वी घटनादुरुस्ती – शिक्षणाचा हक्क (अनुच्छेद 21A) --- ## 5️⃣ सर्वोच्च न्यायालयीन निर्णय (संकल्पना) ✔️ DPSP व मूलभूत हक्क यामध्ये संतुलन आवश्यक ✔️ राज्य धोरणनिर्देशक तत्वांच्या अंमलबजावणीसाठी कायदे करू शकते --- ## 📝 स्पर्धा परीक्षेसाठी महत्वाचे मुद्दे ✔️ सर्व अनुच्छेद क्रमांक पाठ करा ✔️ वर्गीकरण स्पष्ट समजून घ्या ✔️ मूलभूत हक्क व DPSP तुलना तक्ता लक्षात ठेवा ✔️ घटनादुरुस्ती व संबंधित प्रश्नांचा सराव करा ✔️ मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका सोडवा --- ## 🎯 निष्कर्ष राज्याच्या धोरणनिर्देशक तत्वांमुळे भारताने **राजकीय लोकशाहीसोबत सामाजिक व आर्थिक लोकशाहीचा मार्ग स्वीकारला आहे.** ही तत्वे न्यायालयीन अंमलबजावणीयोग्य नसली तरी शासनासाठी ती नैतिक व घटनात्मक बंधनकारक आहेत. --- ### ✨ प्रेरणादायी संदेश **ज्ञान + सातत्य + सराव = यश** दररोज थोडं वाचा, मन लावून समजा, आणि आत्मविश्वास ठेवा. 🌟 **सर्व स्पर्धा परीक्षा विद्यार्थ्यांना हार्दिक शुभेच्छा!**

🌸 **महिला सशक्तिकरण अभियान – उद्याचा अभ्यास विषय** 🌸 **दिनांक:** सोमवार, १६ फेब्रुवारी २०२६ --- ### 🌼 होलार समाज सामाजिक संस्था *(ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था)* संस्थापक अध्यक्ष **नामदेवराव श्रीरंग आयवळे** यांच्या दूरदृष्टीतून हा उपक्रम राबविण्यात येत आहे. --- ### 👩‍🏫 अभियान मार्गदर्शक **शोभा नामदेव आयवळे** --- # ✍️ अभ्यास विषय ## **महिलांचे हक्क व संरक्षणासाठीचे कायदे** महिलांच्या सुरक्षितता, सन्मान व समानतेसाठी भारतात विविध कायदे लागू करण्यात आले आहेत. महिलांचे सामाजिक, आर्थिक व वैयक्तिक हक्क संरक्षित करण्यासाठी या कायद्यांचे ज्ञान असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. --- ## 📌 महिलांच्या हक्कांचे संवैधानिक आधार ✔️ समानतेचा हक्क (कलम 14) ✔️ भेदभावविरोधी तरतुदी (कलम 15) ✔️ समान संधी (कलम 16) ✔️ सन्मानाने जगण्याचा अधिकार (कलम 21) --- ## ⭐ महिलांसाठी प्रमुख कायदे ✔️ **Protection of Women from Domestic Violence Act** – 2005 घरगुती हिंसाचारापासून संरक्षण, निवासाचा अधिकार, संरक्षण आदेश ✔️ **Sexual Harassment of Women at Workplace Act** – 2013 कार्यस्थळी लैंगिक छळ प्रतिबंध, अंतर्गत तक्रार समिती (ICC) अनिवार्य ✔️ **Dowry Prohibition Act** – 1961 हुंडा देणे-घेणे दंडनीय अपराध ✔️ **Maternity Benefit Act** – 1961 (सुधारणा 2017) प्रसूती रजा 26 आठवडे, नोकरीची हमी ✔️ **Prohibition of Child Marriage Act** – 2006 बालविवाह प्रतिबंध, विवाह रद्द करण्याची तरतूद --- ## 🎯 परीक्षेच्या दृष्टीने महत्वाचे मुद्दे ✔️ कायद्याचे वर्ष व उद्दिष्ट ✔️ तक्रार नोंदविण्याची प्रक्रिया ✔️ संबंधित शिक्षा व दंड ✔️ महिला आयोग व संरक्षण यंत्रणा ✔️ हेल्पलाईन क्रमांक (उदा. 181 महिला हेल्पलाईन) --- ## 📝 अभ्यासासाठी सूचना ✔️ प्रत्येक कायद्याची मुख्य तरतूद समजून घ्या ✔️ वर्ष व उद्दिष्ट पाठ करा ✔️ चालू घडामोडींशी संबंध जोडून अभ्यास करा ✔️ मागील प्रश्नपत्रिकांचा सराव करा ✔️ केस स्टडी पद्धतीने उदाहरणे समजून घ्या 📢 **आज संध्याकाळी अभ्यास गटावर मार्गदर्शन व चर्चा सत्र आयोजित करण्यात येईल.** अधिक माहितीसाठी संस्थेच्या अधिकृत वेबसाईटला भेट द्या. --- ### ✨ प्रेरणादायी संदेश **जागरूकता हीच सुरक्षा – ज्ञान हीच शक्ती.** स्वतः सशक्त व्हा आणि समाजालाही सशक्त करा 🌷 🌟 सर्व महिला व विद्यार्थिनींना हार्दिक शुभेच्छा!

📢 **समाज भूषण कैलासवासी भगवान जाहीर गुरुजी – व्यसनमुक्ती अभियान** 📢 ## 📅 सोमवार, १६ फेब्रुवारी २०२६ – सविस्तर अभ्यास लेख --- ## 🌼 होलार समाज सामाजिक संस्था **महाराष्ट्र राज्य, पुणे** *(ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था)* --- # ✍️ आजचा अभ्यास विषय # **व्यसनमुक्ती: कारणे, परिणाम व पुनर्वसन प्रक्रिया (सविस्तर मार्गदर्शन)** समाज भूषण **भगवान जाहीर गुरुजी** यांच्या प्रेरणेतून राबविण्यात येणाऱ्या व्यसनमुक्ती अभियानांतर्गत आज आपण व्यसनाचे स्वरूप, त्याची कारणे, दुष्परिणाम आणि प्रभावी पुनर्वसन प्रक्रिया यांचा सखोल अभ्यास करणार आहोत. --- # 1️⃣ व्यसन म्हणजे काय? व्यसन म्हणजे एखाद्या पदार्थाची किंवा कृतीची अशी सवय जी व्यक्तीच्या शरीर, मन आणि सामाजिक आयुष्यावर विपरीत परिणाम करते व जी सोडणे कठीण होते. ### सामान्य व्यसने: * तंबाखू, गुटखा, सिगारेट * मद्यपान * अमली पदार्थ * मोबाईल / इंटरनेट व्यसन * जुगार --- # 2️⃣ व्यसनाची प्रमुख कारणे 🔹 चुकीचा मित्रपरिवार 🔹 तणाव, नैराश्य किंवा अपयश 🔹 कुतूहल व दिखावा 🔹 कौटुंबिक संवादाचा अभाव 🔹 बेरोजगारी व रिकामा वेळ 🔹 सामाजिक दबाव --- # 3️⃣ व्यसनाचे दुष्परिणाम ## 🧠 मानसिक परिणाम ✔️ नैराश्य व चिंताग्रस्तता ✔️ चिडचिड व आक्रमक वर्तन ✔️ एकाग्रतेचा अभाव ✔️ आत्मविश्वास कमी होणे ## 💪 शारीरिक परिणाम ✔️ हृदयरोग व फुफ्फुसांचे विकार ✔️ यकृताचे नुकसान ✔️ कर्करोगाचा धोका ✔️ झोपेचे विकार ## 👨‍👩‍👧 सामाजिक परिणाम ✔️ कुटुंबात मतभेद ✔️ आर्थिक संकट ✔️ नोकरी किंवा शिक्षणात अडथळे ✔️ समाजातील प्रतिष्ठा कमी होणे --- # 4️⃣ व्यसनमुक्तीची पुनर्वसन प्रक्रिया ✔️ **स्वीकार:** स्वतःला व्यसन आहे हे मान्य करणे ✔️ **समुपदेशन:** तज्ञांचा सल्ला घेणे ✔️ **वैद्यकीय उपचार:** आवश्यकतेनुसार औषधोपचार ✔️ **कुटुंबाचा आधार:** सकारात्मक व प्रोत्साहनात्मक वातावरण ✔️ **पुनर्वसन केंद्रांची मदत:** व्यावसायिक उपचार व देखरेख ✔️ **सकारात्मक दिनचर्या:** योग, व्यायाम, वाचन, क्रीडा --- # 5️⃣ युवकांसाठी कृती आराखडा 👉 ३० दिवस व्यसनमुक्त राहण्याचा संकल्प करा 👉 दररोज किमान ३० मिनिटे व्यायाम करा 👉 ध्यान व प्राणायामाचा सराव करा 👉 मोबाईल व सोशल मीडिया वापर मर्यादित ठेवा 👉 समाजसेवा किंवा कौशल्य विकास उपक्रमात सहभागी व्हा --- # 6️⃣ समाजाची भूमिका ✔️ व्यसनमुक्त वातावरण निर्माण करणे ✔️ जनजागृती मोहीम राबविणे ✔️ शाळा-कॉलेजमध्ये मार्गदर्शन सत्रे आयोजित करणे ✔️ युवकांना सकारात्मक दिशा देणे --- # 📝 आजची कृती 👉 “मी व्यसनमुक्त राहीन आणि इतरांनाही व्यसनमुक्त करीन” अशी शपथ घ्या 👉 किमान ५ जणांना व्यसनमुक्तीचा संदेश पाठवा 👉 आपल्या परिसरात जनजागृती करा --- # 🌟 निष्कर्ष व्यसनमुक्त जीवन म्हणजे निरोगी, आनंदी आणि यशस्वी जीवन. दृढ निश्चय, कुटुंबाचा आधार आणि योग्य मार्गदर्शन यांच्या साहाय्याने कोणतीही व्यक्ती व्यसनमुक्त होऊ शकते. --- ## ✨ प्रेरणादायी संदेश **स्वच्छ मन – निरोगी तन – उज्ज्वल भविष्य!** आज घेतलेला योग्य निर्णय आयुष्य बदलू शकतो. 🌟 *एक पाऊल तुमचे – परिवर्तन समाजाचे!* 📢 अधिक माहितीसाठी संस्थेच्या अधिकृत वेबसाईटला नियमित भेट द्या.

🌸 **महिला सशक्तिकरण अभियान – आजचा अभ्यास विषय (वेबसाईटसाठी सविस्तर माहिती)** 🌸 **दिनांक:** रविवार, १५ फेब्रुवारी २०२६ --- ## 🌼 होलार समाज सामाजिक संस्था **महाराष्ट्र राज्य, पुणे** *(ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था)* संस्थापक अध्यक्ष **श्री नामदेवराव श्रीरंग आयवळे** यांच्या दूरदृष्टीतून महिला सशक्तिकरण अभियान राबविण्यात येत आहे. ### 👩‍🏫 अभियान मार्गदर्शक **सौ. शोभा नामदेव आयवळे** --- # 📘 महिलांचे हक्क व संरक्षणासाठीचे प्रमुख कायदे महिलांचे सशक्तीकरण केवळ आर्थिक किंवा शैक्षणिक मर्यादेत न राहता कायदेशीर संरक्षणासह असणे अत्यावश्यक आहे. महिलांना सुरक्षित, सन्माननीय व समान जीवन जगण्यासाठी भारतीय राज्यघटनेने आणि विविध कायद्यांनी संरक्षण दिले आहे. --- ## 🏛️ संवैधानिक आधार भारतीय राज्यघटनेनुसार महिलांना खालील अधिकार प्राप्त आहेत: ✔️ कायद्यापुढे समानता ✔️ लिंगभेदाविरुद्ध संरक्षण ✔️ समान संधीचा अधिकार ✔️ सन्मानाने जीवन जगण्याचा अधिकार राज्य महिलांच्या संरक्षणासाठी विशेष कायदे करू शकते, ही राज्यघटनेतील महत्त्वाची तरतूद आहे. --- ## ⚖️ महिलांसाठी प्रमुख कायदे (सविस्तर माहिती) ### 1️⃣ **Protection of Women from Domestic Violence Act** * घरगुती हिंसाचारापासून महिलांचे संरक्षण * शारीरिक, मानसिक, आर्थिक व भावनिक छळाचा समावेश * संरक्षण अधिकारी नियुक्ती * तातडीची न्यायालयीन मदत --- ### 2️⃣ **Sexual Harassment of Women at Workplace Act** * कार्यस्थळी महिलांचे संरक्षण * प्रत्येक संस्थेत अंतर्गत तक्रार समिती (ICC) अनिवार्य * तक्रार नोंदणी प्रक्रिया * दोषीवर शिस्तभंग कारवाई --- ### 3️⃣ **Dowry Prohibition Act** * हुंडा देणे व घेणे दंडनीय * विवाहपूर्व व विवाहोत्तर मागण्या बेकायदेशीर * शिक्षा व दंडाची तरतूद --- ### 4️⃣ **Maternity Benefit Act** * प्रसूती रजा व आर्थिक लाभ * सुधारित तरतूदीनुसार 26 आठवड्यांची रजा * क्रेच सुविधा (ठराविक कर्मचारी संख्या असल्यास) --- ### 5️⃣ **Prohibition of Child Marriage Act** * मुलींचे किमान विवाह वय – 18 वर्षे * बालविवाह करणाऱ्यांवर शिक्षा * विवाह रद्द करण्याचा अधिकार --- ## 👩‍⚖️ महिला संरक्षण यंत्रणा ✔️ राष्ट्रीय महिला आयोग ✔️ राज्य महिला आयोग ✔️ महिला हेल्पलाईन – 181 ✔️ पोलीस व न्यायालयीन व्यवस्था --- ## 🎯 परीक्षेच्या दृष्टीने महत्वाचे मुद्दे ✔️ कायद्याचे वर्ष लक्षात ठेवा ✔️ मुख्य उद्दिष्ट व तरतुदी समजून घ्या ✔️ संबंधित शिक्षा व दंड ✔️ केंद्र शासन व राज्य शासनाची भूमिका MPSC, UPSC, पोलीस भरती, ग्रामसेवक, तलाठी इत्यादी परीक्षांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा विषय. --- ## 📝 सराव प्रश्न 1. घरगुती हिंसाचार प्रतिबंध कायदा कोणत्या वर्षी लागू झाला? 2. कार्यस्थळी लैंगिक छळ प्रतिबंध कायद्यानुसार कोणती समिती आवश्यक आहे? 3. हुंडाबंदी कायद्यातील प्रमुख तरतूद कोणती? 4. बालविवाह प्रतिबंध कायद्यानुसार मुलींचे किमान वय किती? --- ## 📚 अभ्यासासाठी सूचना ✔️ प्रत्येक कायद्याची मुख्य तरतूद समजून घ्या ✔️ वर्ष, उद्दिष्ट व शिक्षा पाठ करा ✔️ चालू घडामोडींशी संबंध जोडा ✔️ मागील प्रश्नपत्रिका सोडवा 📢 **या विषयावर ऑनलाइन मार्गदर्शन व चर्चा सत्र आयोजित करण्यात येईल.** --- ## ✨ प्रेरणादायी संदेश **जागरूक महिला – सुरक्षित समाज.** कायद्याचे ज्ञान म्हणजे आत्मविश्वासाची ताकद. 🌷 सर्व महिला व विद्यार्थिनींना हार्दिक शुभेच्छा!

## 📅 रविवार, १५ फेब्रुवारी २०२६ # **शासकीय शिष्यवृत्ती योजना – पात्रता, अर्ज प्रक्रिया व निधी मिळेपर्यंतची संपूर्ण मार्गदर्शिका** 🌼 **होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे** *(ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था)* --- ## 🎯 अभ्यासाचा उद्देश विद्यार्थ्यांना केवळ शिष्यवृत्ती अर्ज भरता यावा इतकेच नव्हे, तर अर्जाची योग्य प्रक्रिया, पडताळणी, मंजुरी व निधी हस्तांतरणापर्यंतचे सर्व टप्पे समजावून देणे हा या अभ्यासाचा मुख्य हेतू आहे. ✔️ पात्रता निकष समजून घेणे ✔️ आवश्यक कागदपत्रांची तयारी ✔️ ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया अचूक पूर्ण करणे ✔️ अर्जाची स्थिती तपासणे ✔️ निधी मिळेपर्यंत योग्य पाठपुरावा करणे --- # 1️⃣ शासकीय शिष्यवृत्ती म्हणजे काय? शासकीय शिष्यवृत्ती ही विद्यार्थ्यांना त्यांच्या शिक्षणासाठी शासनाकडून दिली जाणारी आर्थिक मदत आहे. सामाजिक, आर्थिक व शैक्षणिक निकषांच्या आधारे ही मदत दिली जाते. ही मदत खालील विद्यार्थ्यांसाठी विशेषतः उपयुक्त ठरते: * आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक * अनुसूचित जाती/जमाती * इतर मागासवर्ग * गुणवंत विद्यार्थी --- # 2️⃣ प्रमुख शिष्यवृत्ती योजना ### ✔️ **Post-Matric Scholarship for SC Students** * दहावी नंतरच्या शिक्षणासाठी * SC प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी * शिक्षण शुल्क व इतर शैक्षणिक खर्चासाठी मदत ### ✔️ **Pre-Matric Scholarship Scheme** * दहावीपूर्व शिक्षणासाठी * आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांसाठी ### ✔️ **National Means-cum-Merit Scholarship** * गुणवंत व आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल विद्यार्थ्यांसाठी * 8 वी नंतर शिष्यवृत्ती ### ✔️ **Rajarshee Shahu Maharaj Scholarship** * महाराष्ट्रातील विद्यार्थ्यांसाठी * उच्च शिक्षणासाठी आर्थिक मदत ### ✔️ **EBC Scholarship Scheme** * आर्थिकदृष्ट्या मागास (EBC) विद्यार्थ्यांसाठी --- # 3️⃣ पात्रता निकष (सामान्य मार्गदर्शक) ✔️ भारत/महाराष्ट्राचा रहिवासी असणे ✔️ मान्यताप्राप्त शैक्षणिक संस्थेत प्रवेश ✔️ वार्षिक उत्पन्न मर्यादा ✔️ प्रवर्गानुसार अटी ✔️ मागील परीक्षेत किमान गुण --- # 4️⃣ आवश्यक कागदपत्रे 📌 आधार कार्ड 📌 जात प्रमाणपत्र (लागू असल्यास) 📌 उत्पन्न प्रमाणपत्र (वैध कालावधीतील) 📌 बँक पासबुक (विद्यार्थ्याच्या नावावर) 📌 मार्कशीट 📌 राहण्याचा दाखला 📌 पासपोर्ट साईज फोटो --- # 5️⃣ ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया – टप्प्याटप्प्याने 1️⃣ अधिकृत शिष्यवृत्ती पोर्टलवर नोंदणी 2️⃣ लॉगिन करून वैयक्तिक माहिती भरणे 3️⃣ शैक्षणिक तपशील प्रविष्ट करणे 4️⃣ आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करणे 5️⃣ अर्ज सबमिट करणे 6️⃣ अर्जाची प्रिंट काढून जतन करणे 7️⃣ संस्थेमार्फत पडताळणी --- # 6️⃣ अर्जानंतरची प्रक्रिया ✔️ संस्था स्तरावर पडताळणी ✔️ जिल्हा/विभागीय स्तरावर मंजुरी ✔️ निधी मंजुरी आदेश ✔️ थेट बँक खात्यात निधी हस्तांतरण (DBT) --- # 7️⃣ अर्जाची स्थिती कशी तपासावी? ✔️ शिष्यवृत्ती पोर्टलवर लॉगिन करा ✔️ “Application Status” पर्याय निवडा ✔️ आवश्यक असल्यास सुधारणा करा ✔️ “Defective” असल्यास त्वरित दुरुस्ती करा --- # 8️⃣ सामान्य अडचणी व उपाय | अडचण | उपाय | | --------------------------- | ------------------------------------ | | चुकीचे बँक खाते | खाते क्रमांक व IFSC तपासा | | दस्तऐवज अपलोड त्रुटी | योग्य फॉरमॅट (PDF/JPEG) व साईज तपासा | | उत्पन्न प्रमाणपत्र कालबाह्य | नवीन प्रमाणपत्र काढा | | अर्ज नाकारला | कारण तपासून पुनः अर्ज करा | --- # 9️⃣ महत्वाच्या सूचना ✔️ मोबाईल नंबर व ई-मेल अपडेट ठेवा ✔️ आधार-बँक लिंकिंग तपासा ✔️ अर्ज वेळेत भरा ✔️ नियमित पोर्टल तपासा ✔️ संस्थेकडून मार्गदर्शन घ्या --- # 🎯 परीक्षेच्या दृष्टीने महत्व * शिष्यवृत्ती योजनांचे उद्दिष्ट * केंद्र व राज्य योजना फरक * DBT प्रणाली * पात्रता निकष व उत्पन्न मर्यादा --- ## 📝 सराव प्रश्न 1. पोस्ट मॅट्रिक शिष्यवृत्ती कोणासाठी आहे? 2. अर्जानंतर निधी कोणत्या पद्धतीने दिला जातो? 3. अर्ज “Defective” असल्यास काय करावे? 4. DBT म्हणजे काय? --- ## 🌟 अंतिम उद्देश विद्यार्थ्यांना शिष्यवृत्ती अर्जापासून निधी प्राप्तीपर्यंतची संपूर्ण प्रक्रिया समजावून देऊन **शिक्षणात आर्थिक अडथळे येऊ नयेत** हा या उपक्रमाचा मुख्य हेतू आहे. 📢 अधिक माहितीसाठी संस्थेच्या अधिकृत वेबसाईटला भेट द्या. 🌼 *शिक्षण हेच भविष्य — शिष्यवृत्ती हीच संधी!* 🌼

📚 **स्पर्धा परीक्षा अभियान – आजचा अभ्यास विषय (वेबसाईटसाठी सविस्तर माहिती)** 📚 **दिनांक:** रविवार, **१५ फेब्रुवारी २०२६** --- ## 🌼 संस्था **होलार समाज सामाजिक संस्था** **महाराष्ट्र राज्य, पुणे** *(ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था)* --- ### 👤 संस्थापक अध्यक्ष **श्री. नामदेवराव श्रीरंग आयवळे** ### 👩‍🏫 मार्गदर्शक **सौ. सारिका रुपेश हातेकर** *(बँक मॅनेजर)* ### 👤 सहसचिव व अभियान मार्गदर्शक **आपण** --- # 📘 भारतीय राज्यघटना – राज्याच्या धोरणनिर्देशक तत्वे *(Directive Principles of State Policy – DPSP)* भारतीय राज्यघटनेच्या **भाग IV (अनुच्छेद 36 ते 51)** मध्ये राज्याच्या धोरणनिर्देशक तत्वांचा समावेश करण्यात आला आहे. ही तत्वे राज्यकारभार चालवताना शासनाला मार्गदर्शन करतात. 👉 प्रेरणा – **Constitution of Ireland** 👉 न्यायालयीन अंमलबजावणीयोग्य नाहीत 👉 कल्याणकारी राज्य उभारणीचा पाया --- ## 📌 धोरणनिर्देशक तत्वांचे उद्दिष्ट ✔️ सामाजिक व आर्थिक न्याय प्रस्थापित करणे ✔️ समाजातील विषमता कमी करणे ✔️ लोककल्याणकारी राज्य निर्माण करणे ✔️ दुर्बल घटकांचे संरक्षण ✔️ लोकशाही मूल्यांना बळकटी देणे --- ## 🏛️ धोरणनिर्देशक तत्वांचे प्रकार ### 1️⃣ समाजवादी तत्वे ही तत्वे सामाजिक व आर्थिक समता प्रस्थापित करण्यावर भर देतात. * अनुच्छेद 38 – सामाजिक, आर्थिक व राजकीय न्याय * अनुच्छेद 39 – संपत्तीचे समान वितरण, समान वेतन * अनुच्छेद 41 – काम, शिक्षण व सार्वजनिक सहाय्य * अनुच्छेद 43 – उपजीविकेस योग्य वेतन --- ### 2️⃣ गांधीवादी तत्वे महात्मा गांधींच्या विचारांवर आधारित तत्वे. * अनुच्छेद 40 – ग्रामपंचायतींची स्थापना * अनुच्छेद 43 – कुटीर उद्योगांना प्रोत्साहन * अनुच्छेद 46 – अनुसूचित जाती-जमाती व दुर्बल घटकांचे संरक्षण * अनुच्छेद 47 – मद्यनिषेध व आरोग्य सुधारणा --- ### 3️⃣ उदारमतवादी-बौद्धिक तत्वे * अनुच्छेद 44 – समान नागरी संहिता * अनुच्छेद 45 – बालकांचे शिक्षण * अनुच्छेद 48A – पर्यावरण संरक्षण * अनुच्छेद 50 – न्यायव्यवस्था व कार्यकारी यांची वेगवेगळी व्यवस्था --- ## ⚖️ मूलभूत हक्क व धोरणनिर्देशक तत्वे – तुलना | घटक | मूलभूत हक्क | धोरणनिर्देशक तत्वे | | ---------- | ------------------ | --------------------------- | | स्वरूप | वैयक्तिक अधिकार | राज्यासाठी मार्गदर्शक तत्वे | | अंमलबजावणी | न्यायालयीन संरक्षण | न्यायालयीन अंमलबजावणी नाही | | उद्देश | व्यक्तीचे संरक्षण | समाजकल्याण | 👉 दोन्हींचा अंतिम उद्देश – न्याय, समता व कल्याणकारी राज्य निर्मिती. --- ## 📚 परीक्षेच्या दृष्टीने महत्त्वाचे मुद्दे ✔️ भाग IV – अनुच्छेद 36 ते 51 लक्षात ठेवा ✔️ आयरिश राज्यघटनेची प्रेरणा ✔️ 42 वी घटनादुरुस्ती (1976) – 39A, 43A, 48A समावेश ✔️ मूलभूत हक्क व DPSP मधील संघर्षावरील सर्वोच्च न्यायालयाचे निर्णय (उदा. केशवानंद भारती प्रकरण) ✔️ MPSC, UPSC, पोलीस भरती, तलाठी, ग्रामसेवक परीक्षांसाठी महत्त्वाचा विषय --- ## 📝 सराव प्रश्न (Practice Questions) 1. राज्याच्या धोरणनिर्देशक तत्वांचा समावेश राज्यघटनेच्या कोणत्या भागात आहे? 2. DPSP ची प्रेरणा कोणत्या देशाच्या राज्यघटनेतून घेतली आहे? 3. अनुच्छेद 44 कशाशी संबंधित आहे? 4. समाजवादी तत्वांपैकी कोणते अनुच्छेद महत्त्वाचे आहेत? --- ## 🎯 अभ्यासासाठी सूचना ✔️ अनुच्छेद क्रमांक पाठ करा ✔️ वर्गीकरण तक्त्याद्वारे अभ्यास करा ✔️ मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका सोडवा ✔️ स्वतः छोटे नोट्स तयार करा 📢 **उद्या या विषयावर ऑनलाइन सराव चाचणी घेतली जाईल.** --- ## ✨ प्रेरणादायी संदेश **"ज्यांना स्वतःसाठी यश हवे असते, ते अभ्यास करतात; ज्यांना समाजासाठी यश हवे असते, ते सातत्य ठेवतात."** नियमित अभ्यास करा — यश निश्चित आहे. 🌟 **सर्व स्पर्धा परीक्षा विद्यार्थ्यांना हार्दिक शुभेच्छा!**