अभियान क्रमांक एक स्पर्धा परीक्षा अभियान यशस्वी भविष्याची सक्षम तयारी

 🚩📚 होलार समाज सामाजिक संस्थेचे अभियान क्रमांक १ — स्पर्धा परीक्षा अभियान 📚🚩

# 🚩📚 होलार समाज सामाजिक संस्थेचे अभियान क्रमांक १ — स्पर्धा परीक्षा अभियान 📚🚩

## विशेष १० दिवसीय अभ्यास आराखडा — दुसरा टप्पा

**कालावधी : २१ ऑक्टोबर ते ३० ऑक्टोबर २०२६**

**आयोजक : होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे**

**ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था**

**संस्थापक अध्यक्ष : आदरणीय श्री. नामदेव श्रीरंग आयवळे**

**ब्रीदवाक्य : शिक्षण • संघटन • स्वाभिमान**

---

## १. अभियानाची प्रस्तावना

शिक्षण हे व्यक्तीच्या, कुटुंबाच्या आणि समाजाच्या सर्वांगीण प्रगतीचे प्रभावी साधन आहे. स्पर्धा परीक्षांच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना शासकीय सेवेत प्रवेश मिळवण्याची संधी उपलब्ध होते. मात्र योग्य मार्गदर्शनाचा अभाव, अभ्यासाचे नियोजन नसणे, आर्थिक अडचणी, परीक्षेविषयी अपुरी माहिती आणि आत्मविश्वासाची कमतरता यांमुळे अनेक होतकरू विद्यार्थी आपल्या क्षमतेनुसार प्रगती करू शकत नाहीत.

ही बाब लक्षात घेऊन **होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे** यांच्या वतीने स्पर्धा परीक्षा अभियान राबविण्यात येत आहे.

या अभियानाच्या पहिल्या विशेष १० दिवसीय अभ्यास आराखड्यानंतर विद्यार्थ्यांच्या अभ्यासाला पुढील दिशा मिळावी, विविध विषयांचा सराव वाढावा आणि परीक्षेची तयारी अधिक नियोजनबद्ध व्हावी, या उद्देशाने दिनांक **२१ ऑक्टोबर ते ३० ऑक्टोबर २०२६** या कालावधीत दुसरा विशेष १० दिवसीय अभ्यास आराखडा राबविण्यात येत आहे.

या उपक्रमातून विद्यार्थ्यांमध्ये नियमित अभ्यासाची सवय, सामान्य ज्ञानाची आवड, तर्कशक्ती, प्रश्न सोडविण्याचा वेग, वेळेचे नियोजन आणि स्वयंमूल्यांकनाची क्षमता विकसित करण्यावर भर देण्यात येणार आहे.

## २. अभियानाचा मुख्य उद्देश

होलार समाजातील विद्यार्थी, विद्यार्थिनी आणि युवक-युवतींना स्पर्धा परीक्षांची तयारी करण्यासाठी योग्य दिशा मिळावी आणि त्यांना शासकीय सेवेत जाण्याची प्रेरणा मिळावी, हा या अभियानाचा मुख्य उद्देश आहे.

या अभियानाची प्रमुख उद्दिष्टे पुढीलप्रमाणे आहेत.

१. MPSC, UPSC, SSC, बँकिंग, रेल्वे, पोलीस भरती आणि इतर शासकीय स्पर्धा परीक्षांविषयी जागरूकता निर्माण करणे.

२. विद्यार्थ्यांना अभ्यासक्रम, परीक्षेचे स्वरूप आणि प्रश्नपत्रिकांचा अभ्यास करण्यास प्रोत्साहित करणे.

३. भारतीय राज्यघटना, इतिहास, भूगोल, सामान्य विज्ञान, गणित, बुद्धिमत्ता चाचणी, मराठी भाषा आणि चालू घडामोडी या विषयांचा अभ्यास वाढविणे.

४. नियमित अभ्यास, प्रश्नसंच सोडविणे आणि मागील प्रश्नपत्रिकांचा सराव यांचे महत्त्व पटवून देणे.

५. विद्यार्थ्यांमध्ये आत्मविश्वास, चिकाटी, शिस्त आणि ध्येय निश्चित करण्याची वृत्ती विकसित करणे.

६. आर्थिक किंवा शैक्षणिक अडचणींमुळे स्पर्धा परीक्षांची तयारी करण्यापासून विद्यार्थी वंचित राहू नयेत, यासाठी उपलब्ध शैक्षणिक साधनांचा योग्य वापर करण्यास प्रोत्साहन देणे.

७. विद्यार्थ्यांना स्वतःच्या क्षमतेनुसार पुढील ३० दिवसांचा वैयक्तिक अभ्यास आराखडा तयार करण्याची प्रेरणा देणे.

## ३. विशेष १० दिवसीय अभ्यास आराखडा

### 📅 दिवस १ — २१ ऑक्टोबर २०२६

**विषय : अभ्यासाचे नियोजन, परीक्षेची निवड आणि ध्येय निश्चिती**

* MPSC, UPSC, SSC, बँकिंग, रेल्वे आणि पोलीस भरती यांसारख्या परीक्षांची माहिती मिळविणे.

* आपल्या शैक्षणिक पात्रतेनुसार योग्य परीक्षांची निवड करणे.

* संबंधित परीक्षेची अधिकृत जाहिरात, पात्रता, वयोमर्यादा आणि अभ्यासक्रम तपासणे.

* दररोजच्या अभ्यासासाठी वेळापत्रक तयार करणे.

* स्वतंत्र अभ्यासवही आणि प्रगती नोंदवही तयार करणे.

**आजचे उद्दिष्ट :** कोणती परीक्षा द्यायची आणि तिच्यासाठी तयारी कशी करायची, याबाबत स्पष्ट दिशा निश्चित करणे.

### 📅 दिवस २ — २२ ऑक्टोबर २०२६

**विषय : भारतीय राज्यघटना आणि राज्यव्यवस्था**

* भारतीय राज्यघटनेची प्रस्तावना.

* मूलभूत अधिकार आणि मूलभूत कर्तव्ये.

* राज्याच्या धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे.

* संसद, राष्ट्रपती, पंतप्रधान आणि केंद्रीय मंत्रिमंडळाची प्राथमिक माहिती.

* राज्यपाल, मुख्यमंत्री आणि राज्य विधानमंडळाची माहिती.

* स्थानिक स्वराज्य संस्थांची ओळख.

**सराव :** राज्यघटना आणि राज्यव्यवस्थेवरील किमान २० वस्तुनिष्ठ प्रश्न सोडविणे.

**आजचे उद्दिष्ट :** राज्यघटनेविषयी मूलभूत ज्ञान वाढवून वस्तुनिष्ठ प्रश्न सोडविण्याची तयारी करणे.

### 📅 दिवस ३ — २३ ऑक्टोबर २०२६

**विषय : भारताचा इतिहास आणि महाराष्ट्रातील समाजसुधारणा**

* प्राचीन, मध्ययुगीन आणि आधुनिक भारतीय इतिहासाची प्राथमिक माहिती.

* भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीतील महत्त्वाच्या घटना.

* महात्मा ज्योतिराव फुले आणि क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले यांचे शैक्षणिक व सामाजिक कार्य.

* राजर्षी शाहू महाराज यांचे सामाजिक न्यायविषयक योगदान.

* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे शैक्षणिक, सामाजिक आणि घटनात्मक कार्य.

* महाराष्ट्रातील समाजसुधारणा चळवळींचा अभ्यास.

**सराव :** महत्त्वाच्या घटना, व्यक्ती आणि कालखंड यांवर आधारित प्रश्न सोडविणे.

**आजचे उद्दिष्ट :** इतिहासातील महत्त्वाच्या घटनांचा क्रम आणि समाजसुधारकांचे योगदान समजून घेणे.

### 📅 दिवस ४ — २४ ऑक्टोबर २०२६

**विषय : भारत आणि महाराष्ट्राचा भूगोल**

* भारतातील प्रमुख पर्वतरांगा, नद्या आणि पठारे.

* भारतातील राज्ये व केंद्रशासित प्रदेश.

* महाराष्ट्रातील प्रशासकीय विभाग आणि जिल्हे.

* महाराष्ट्रातील प्रमुख नद्या, धरणे आणि जलसंपत्ती.

* हवामान, पर्जन्यमान, शेती आणि नैसर्गिक साधनसंपत्ती.

* नकाशाच्या साहाय्याने भौगोलिक वैशिष्ट्यांचा अभ्यास.

**सराव :** भारताचा आणि महाराष्ट्राचा नकाशा पाहून महत्त्वाची भौगोलिक स्थाने ओळखणे.

**आजचे उद्दिष्ट :** नकाशाधारित प्रश्नांची उत्तरे देण्याची क्षमता वाढविणे.

### 📅 दिवस ५ — २५ ऑक्टोबर २०२६

**विषय : सामान्य विज्ञान, पर्यावरण आणि तंत्रज्ञान**

* मानवी शरीराच्या प्रमुख अवयवांची मूलभूत माहिती.

* पोषण, आरोग्य आणि स्वच्छतेविषयी सामान्य विज्ञान.

* भौतिकशास्त्र व रसायनशास्त्रातील दैनंदिन जीवनातील उपयोग.

* जीवशास्त्रातील महत्त्वाच्या संकल्पना.

* पर्यावरण संवर्धन, प्रदूषण आणि जैवविविधता.

* विज्ञान व तंत्रज्ञानातील महत्त्वाच्या घडामोडी.

**सराव :** सामान्य विज्ञान आणि पर्यावरणावरील किमान २० वस्तुनिष्ठ प्रश्न सोडविणे.

**आजचे उद्दिष्ट :** वैज्ञानिक दृष्टिकोन विकसित करणे आणि सामान्य विज्ञानावरील प्रश्नांचा सराव करणे.

### 📅 दिवस ६ — २६ ऑक्टोबर २०२६

**विषय : गणित, संख्यात्मक क्षमता आणि बुद्धिमत्ता चाचणी**

* संख्या पद्धती आणि मूलभूत गणिती क्रिया.

* अपूर्णांक, दशांश आणि टक्केवारी.

* सरासरी, गुणोत्तर आणि प्रमाण.

* नफा-तोटा आणि साधे व्याज.

* संख्या मालिका आणि अक्षर मालिका.

* तार्किक विचार, सांकेतिक प्रश्न आणि वर्गीकरण.

* प्रश्न सोडविण्यासाठी वेळेचे नियोजन.

**सराव :** आपल्या परीक्षेच्या स्तरानुसार गणित आणि बुद्धिमत्ता चाचणीचे प्रश्न सोडविणे.

**आजचे उद्दिष्ट :** गणितातील अचूकता वाढविणे आणि कमी वेळेत प्रश्न सोडविण्याचा सराव करणे.

### 📅 दिवस ७ — २७ ऑक्टोबर २०२६

**विषय : मराठी भाषा, व्याकरण आणि आकलन**

* नाम, सर्वनाम, विशेषण आणि क्रियापद.

* समानार्थी आणि विरुद्धार्थी शब्द.

* म्हणी आणि वाक्प्रचार.

* शुद्धलेखन आणि वाक्यरचना.

* शब्दांच्या योग्य वापराचा अभ्यास.

* उताऱ्यावरील प्रश्न आणि आकलन क्षमता.

* परीक्षेतील मराठी भाषाविषयक प्रश्नांचा सराव.

**सराव :** मराठी व्याकरणावरील प्रश्न सोडविणे आणि दररोज किमान ३० मिनिटे भाषा अभ्यासासाठी राखून ठेवणे.

**आजचे उद्दिष्ट :** भाषेवरील प्रभुत्व, वाचनक्षमता आणि प्रश्नांची अचूक उत्तरे देण्याची क्षमता वाढविणे.

### 📅 दिवस ८ — २८ ऑक्टोबर २०२६

**विषय : चालू घडामोडी, सामान्य ज्ञान आणि शासकीय योजना**

* राष्ट्रीय आणि महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या चालू घडामोडी.

* विज्ञान, तंत्रज्ञान, क्रीडा आणि पुरस्कार.

* महत्त्वाच्या नियुक्त्या आणि राष्ट्रीय स्तरावरील घडामोडी.

* केंद्र व महाराष्ट्र शासनाच्या महत्त्वाच्या योजनांची माहिती.

* सामाजिक न्याय, शिक्षण आणि रोजगाराशी संबंधित योजनांचे उद्देश.

* महत्त्वाच्या घटनांच्या तारखा आणि संबंधित माहितीची नोंद.

**सराव :** चालू घडामोडींवर आधारित प्रश्न सोडविणे आणि स्वतंत्र चालू घडामोडींची वही तयार करणे.

**आजचे उद्दिष्ट :** दररोज घडणाऱ्या महत्त्वाच्या घटनांशी अद्ययावत राहण्याची सवय लावणे.

### 📅 दिवस ९ — २९ ऑक्टोबर २०२६

**विषय : मागील प्रश्नपत्रिका, वस्तुनिष्ठ प्रश्न आणि सराव परीक्षा**

* निवडलेल्या परीक्षेच्या मागील प्रश्नपत्रिकांचा अभ्यास.

* परीक्षेच्या स्वरूपानुसार वेळेची मर्यादा ठरवून प्रश्न सोडविणे.

* योग्य आणि चुकीच्या उत्तरांची नोंद करणे.

* चुकलेल्या प्रश्नांमागील कारणे समजून घेणे.

* कमकुवत विषय ओळखून त्यांचा पुनःसराव करणे.

* शक्य असल्यास अधिकृत किंवा विश्वासार्ह अभ्याससाधनांद्वारे सराव चाचणी घेणे.

**आजचे उद्दिष्ट :** परीक्षेचा प्रत्यक्ष अनुभव घेऊन चुका कमी करणे आणि उत्तर देण्याचा वेग वाढविणे.

### 📅 दिवस १० — ३० ऑक्टोबर २०२६

**विषय : उजळणी, स्वयंमूल्यांकन आणि पुढील ३० दिवसांचे नियोजन**

* मागील नऊ दिवसांतील अभ्यासाची उजळणी.

* महत्त्वाच्या मुद्द्यांचा संक्षिप्त आढावा.

* वस्तुनिष्ठ प्रश्नांची सराव चाचणी घेणे.

* योग्य उत्तरांची संख्या आणि चुकलेल्या प्रश्नांचे विश्लेषण करणे.

* स्वतःच्या अभ्यासातील बलस्थाने आणि कमतरता ओळखणे.

* पुढील ३० दिवसांचा वैयक्तिक अभ्यास आराखडा तयार करणे.

* अभ्यासात सातत्य राखण्याचा संकल्प करणे.

**आजचे उद्दिष्ट :** दहा दिवसांच्या अभ्यासातून मिळालेल्या अनुभवाचा उपयोग करून पुढील परीक्षेच्या तयारीला ठोस दिशा देणे.

---

## ४. विद्यार्थ्यांसाठी विशेष मार्गदर्शक सूचना

१. दररोज आपल्या परिस्थितीनुसार आणि क्षमतेनुसार किमान २ ते ३ तास अभ्यास करण्याचा प्रयत्न करावा.

२. अभ्यास सुरू करण्यापूर्वी परीक्षेचा अधिकृत अभ्यासक्रम आणि जाहिरात तपासावी.

३. प्रत्येक विषयासाठी स्वतंत्र वही ठेवावी आणि महत्त्वाचे मुद्दे स्वतःच्या शब्दांत लिहावेत.

४. दररोज वस्तुनिष्ठ प्रश्नांचा सराव करावा आणि चुकलेल्या प्रश्नांची कारणे समजून घ्यावीत.

५. चालू घडामोडींच्या अभ्यासासाठी विश्वासार्ह वृत्तपत्रे, अधिकृत शासकीय संकेतस्थळे आणि उपलब्ध शैक्षणिक साधनांचा वापर करावा.

६. मोबाईलचा अनावश्यक वापर टाळावा आणि त्याचा उपयोग अभ्यास, सराव प्रश्न व शैक्षणिक माहितीसाठी करावा.

७. आर्थिक अडचणी असल्यास उपलब्ध सार्वजनिक ग्रंथालये, मोफत पुस्तके आणि विनामूल्य शैक्षणिक साधनांचा लाभ घ्यावा.

८. अपयश आल्यास निराश न होता चुका समजून घेऊन पुढील प्रयत्न अधिक चांगल्या पद्धतीने करावेत.

९. अभ्यासासोबत पुरेशी झोप, नियमित विश्रांती आणि आरोग्याची काळजी घ्यावी.

१०. परीक्षेच्या अर्जाची अंतिम तारीख, पात्रता, वयोमर्यादा आणि इतर अटी नेहमी संबंधित अधिकृत जाहिरातीतून तपासाव्यात.

## ५. पालक, शिक्षक आणि समाजबांधवांची भूमिका

विद्यार्थ्यांच्या यशामध्ये पालक, शिक्षक आणि समाजाचे सहकार्य महत्त्वाचे असते. विद्यार्थ्यांना अभ्यासासाठी पोषक वातावरण उपलब्ध करून देणे, त्यांच्या प्रयत्नांना प्रोत्साहन देणे आणि योग्य शैक्षणिक साधनांची माहिती देणे आवश्यक आहे.

समाजातील सुशिक्षित युवक-युवती, शासकीय अधिकारी, शिक्षक आणि स्पर्धा परीक्षा उत्तीर्ण झालेले उमेदवार यांनी आपल्या अनुभवातून विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करावे.

आर्थिक परिस्थिती किंवा मार्गदर्शनाचा अभाव यांमुळे विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीत अडथळे निर्माण होऊ नयेत, यासाठी समाजातील सर्व घटकांनी एकत्रित प्रयत्न करणे गरजेचे आहे.

संस्थेचे आवाहन आहे की, या अभियानाची माहिती जास्तीत जास्त विद्यार्थी आणि पालकांपर्यंत पोहोचवावी. विद्यार्थ्यांना अभ्यासाविषयी प्रश्न असल्यास उपलब्ध ग्रुपवर विचारणा करण्यास प्रोत्साहित करावे.

## ६. संस्थापक अध्यक्षांचा विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणादायी संदेश

प्रिय विद्यार्थी, विद्यार्थिनी आणि युवक-युवतींनो,

स्पर्धा परीक्षेत यश मिळविण्यासाठी केवळ बुद्धिमत्ता पुरेशी नसते. योग्य दिशा, नियोजनबद्ध अभ्यास, नियमित सराव, आत्मविश्वास आणि सातत्य या गोष्टी तितक्याच महत्त्वाच्या असतात.

आपल्या परिस्थितीवर मात करून उच्च शिक्षण घ्या. आपल्या क्षमतेवर विश्वास ठेवा. स्पर्धा परीक्षांची माहिती मिळवा, अभ्यासाचे ध्येय निश्चित करा आणि प्रत्येक दिवसाचा उपयोग आपल्या प्रगतीसाठी करा.

आज तुम्ही केलेला अभ्यास उद्याच्या यशाचा पाया ठरू शकतो. स्वतःच्या प्रगतीसोबत आपल्या कुटुंबाचा आणि समाजाचा अभिमान वाढविण्याचे ध्येय मनात ठेवा.

**विद्यार्थ्यांना योग्य दिशा मिळावी, त्यांनी शिक्षणाच्या बळावर स्वावलंबी व्हावे आणि समाजाच्या सर्वांगीण प्रगतीत योगदान द्यावे, हीच या अभियानामागील प्रेरणा आहे.**

— *आदरणीय श्री. नामदेव श्रीरंग आयवळे*

*संस्थापक अध्यक्ष*

*होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे*

## ७. अभियानात सहभागी होण्यासाठी आवाहन

होलार समाजातील सर्व विद्यार्थी, विद्यार्थिनी, युवक-युवती, पालक, शिक्षक, पदाधिकारी आणि समाजबांधवांना आवाहन करण्यात येते की, या विशेष १० दिवसीय अभ्यास आराखड्याचा लाभ घ्यावा.

या अभियानातील विषयांचा नियमित अभ्यास करावा, सराव प्रश्न सोडवावेत, आपल्या प्रगतीचे मूल्यमापन करावे आणि आवश्यकतेनुसार ग्रुपवर शंका विचाराव्यात.

या अभियानाची सविस्तर माहिती संस्थेच्या अधिकृत वेबसाईटवर उपलब्ध असलेल्या संबंधित लेखातून वाचावी. वेबसाईटवरील अभ्यासविषयक माहितीचा उपयोग करून आपली तयारी अधिक नियोजनबद्ध करावी.

**आजचा विद्यार्थी उद्याचा अधिकारी, प्रशासक, उद्योजक आणि समाजाच्या प्रगतीचा आधार बनू शकतो.**

चला, शिक्षणाच्या बळावर सक्षम पिढी घडवूया आणि स्पर्धा परीक्षांच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांसाठी प्रगतीच्या नव्या संधी निर्माण करण्यासाठी एकत्रित प्रयत्न करूया!

---

### 🚩 आयोजक

**होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे**

**संस्थापक अध्यक्ष : आदरणीय श्री. नामदेव श्रीरंग आयवळे**

🏅 *ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था*

🌟 **शिक्षण • संघटन • स्वाभिमान** 🌟

**जय भीम!**

अभियान क्रमांक दोन महिला सशक्तिकरण अभियान अवलंबन नेतृत्व आणि प्रगती नवी दिशा

 🌸 महिला सशक्तीकरण अभियान — विशेष १० दिवसीय अभ्यास आराखडा 🌸

# 🌸 महिला सशक्तीकरण अभियान — विशेष १० दिवसीय अभ्यास आराखडा 🌸

## दुसरा टप्पा : २१ ऑक्टोबर ते ३० ऑक्टोबर २०२६

**आयोजक : होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे**

**ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था**

**संस्थापक अध्यक्ष : आदरणीय श्री. नामदेव श्रीरंग आयवळे**

**ब्रीदवाक्य : शिक्षण • संघटन • स्वाभिमान**

---

## १. अभियानाची प्रस्तावना

महिला या कुटुंबाच्या, समाजाच्या आणि राष्ट्राच्या विकासातील महत्त्वपूर्ण घटक आहेत. महिलांना शिक्षण, समान संधी, आर्थिक स्वावलंबन, कायदेशीर अधिकारांची जाणीव आणि निर्णयस्वातंत्र्य मिळाल्यास कुटुंबाची तसेच समाजाची प्रगती अधिक सक्षमपणे साधता येते.

आज महिला शिक्षण, उद्योग, व्यवसाय, प्रशासन, विज्ञान, तंत्रज्ञान, सामाजिक कार्य आणि विविध क्षेत्रांत उल्लेखनीय योगदान देत आहेत. तरीही अनेक महिलांना शासकीय योजनांची अपुरी माहिती, आर्थिक अडचणी, कौशल्य प्रशिक्षणाचा अभाव, डिजिटल साक्षरतेची कमतरता आणि स्वतःच्या कायदेशीर अधिकारांविषयी पुरेशी माहिती नसणे अशा समस्यांना सामोरे जावे लागते.

या पार्श्वभूमीवर **होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे** यांच्या वतीने महिला सशक्तीकरण अभियान राबविण्यात येत आहे.

या अभियानाच्या पहिल्या विशेष दहा दिवसीय अभ्यास आराखड्यानंतर महिलांना अधिक मार्गदर्शन मिळावे, त्यांनी आपल्या अधिकारांची माहिती करून घ्यावी, आर्थिक स्वावलंबनाच्या संधी समजून घ्याव्यात आणि वैयक्तिक विकासासाठी कृती आराखडा तयार करावा, या उद्देशाने दिनांक **२१ ऑक्टोबर ते ३० ऑक्टोबर २०२६** या कालावधीत दुसरा विशेष दहा दिवसीय अभ्यास आराखडा राबविण्यात येत आहे.

हा अभ्यास आराखडा महिलांना विविध विषयांची प्राथमिक माहिती मिळविण्यास, उपलब्ध संधी शोधण्यास आणि स्वतःच्या प्रगतीसाठी नियोजन करण्यास मदत करणारा मार्गदर्शक उपक्रम आहे.

## २. अभियानाचा मुख्य उद्देश

होलार समाजातील महिला व मुलींना शैक्षणिक, सामाजिक, आर्थिक, कायदेशीर आणि प्रशासकीय बाबींची माहिती उपलब्ध व्हावी, त्यांच्यामध्ये आत्मविश्वास आणि नेतृत्वगुण विकसित व्हावेत आणि त्या स्वावलंबी जीवन जगण्यासाठी सक्षम व्हाव्यात, हा या अभियानाचा मुख्य उद्देश आहे.

### अभियानाची प्रमुख उद्दिष्टे

१. महिला व मुलींमध्ये शिक्षणाचे महत्त्व आणि आत्मविश्वास वाढविणे.

२. महिलांच्या घटनात्मक व कायदेशीर अधिकारांविषयी जागरूकता निर्माण करणे.

३. उच्च शिक्षण, कौशल्य विकास, रोजगार आणि स्वयंरोजगाराच्या संधींची माहिती देणे.

४. आर्थिक नियोजन, बचत, बँकिंग आणि डिजिटल आर्थिक व्यवहारांविषयी जागरूकता वाढविणे.

५. केंद्र व महाराष्ट्र शासनाच्या महिलांसाठीच्या योजनांची माहिती मिळविण्यास प्रोत्साहन देणे.

६. महिलांना सुरक्षितता, कायदेशीर मदत आणि तक्रार निवारणाच्या उपलब्ध मार्गांची ओळख करून देणे.

७. डिजिटल साक्षरता आणि ऑनलाइन सुरक्षिततेचे महत्त्व पटवून देणे.

८. महिला नेतृत्व, निर्णयक्षमता आणि सामाजिक सहभाग वाढविणे.

९. महिला बचत गट, स्वयंरोजगार आणि सामूहिक आर्थिक उपक्रमांविषयी माहिती उपलब्ध करून देणे.

१०. प्रत्येक महिलेला स्वतःच्या प्रगतीसाठी पुढील ३० दिवसांचा वैयक्तिक कृती आराखडा तयार करण्यास प्रेरित करणे.

---

# ३. महिला सशक्तीकरण अभियानाचा विशेष १० दिवसीय अभ्यास आराखडा

## 📅 दिवस १ — २१ ऑक्टोबर २०२६

### 🌸 विषय : महिला सशक्तीकरणाची संकल्पना, आत्मविश्वास आणि स्वाभिमान

महिला सशक्तीकरण म्हणजे महिलांना स्वतःचे निर्णय घेण्यासाठी, उपलब्ध संधींचा लाभ घेण्यासाठी आणि सन्मानाने जीवन जगण्यासाठी आवश्यक ज्ञान, कौशल्ये आणि स्वातंत्र्य मिळणे.

या दिवसाच्या अभ्यासात पुढील बाबींवर भर देण्यात येईल.

* महिला सशक्तीकरणाचा अर्थ आणि सामाजिक महत्त्व समजून घेणे.

* शिक्षण, स्वाभिमान आणि स्वतंत्र निर्णयक्षमतेचे महत्त्व जाणून घेणे.

* स्वतःमधील क्षमता, कौशल्ये आणि आवडी ओळखणे.

* कुटुंबातील आणि समाजातील महिलांच्या योगदानाचे महत्त्व समजून घेणे.

* स्वतःसाठी शैक्षणिक, आर्थिक किंवा वैयक्तिक विकासाचे ध्येय निश्चित करणे.

**आजची कृती :** प्रत्येक महिलेने स्वतःच्या तीन क्षमता लिहाव्यात आणि पुढील महिन्यात साध्य करायचे एक वैयक्तिक ध्येय निश्चित करावे.

**आजचे उद्दिष्ट :** महिलांमध्ये आत्मविश्वास, स्वाभिमान आणि स्वतःच्या प्रगतीसाठी पुढाकार घेण्याची वृत्ती निर्माण करणे.

## 📅 दिवस २ — २२ ऑक्टोबर २०२६

### 📖 विषय : भारतीय राज्यघटना आणि महिलांचे घटनात्मक अधिकार

भारतीय राज्यघटना सर्व नागरिकांना समानतेचा आणि प्रतिष्ठेने जीवन जगण्याचा मूलभूत आधार देते. महिलांना उपलब्ध असलेल्या घटनात्मक संरक्षणांची माहिती असणे महत्त्वाचे आहे.

या दिवसाच्या अभ्यासात पुढील बाबींचा समावेश असेल.

* कायद्यापुढील समानता आणि कायद्याचे समान संरक्षण.

* धर्म, जात, लिंग आणि इतर नमूद आधारांवरील भेदभावासंबंधी घटनात्मक तरतुदी.

* सार्वजनिक रोजगारातील समान संधीचे तत्त्व.

* जीवन आणि वैयक्तिक स्वातंत्र्याच्या अधिकाराचे महत्त्व.

* महिलांच्या सन्मानाशी संबंधित घटनात्मक मूल्ये.

* शिक्षण, रोजगार आणि सार्वजनिक जीवनात समान संधींचे महत्त्व.

**आजची कृती :** महिलांच्या समानतेशी संबंधित घटनात्मक तरतुदींची नोंद करावी आणि त्यांची माहिती अधिकृत शैक्षणिक किंवा शासकीय स्रोतांतून वाचावी.

**आजचे उद्दिष्ट :** महिलांना त्यांच्या घटनात्मक अधिकारांची प्राथमिक माहिती मिळवून देणे आणि समानतेविषयी जागरूकता निर्माण करणे.

## 📅 दिवस ३ — २३ ऑक्टोबर २०२६

### 🎓 विषय : महिला शिक्षण, उच्च शिक्षण आणि कौशल्य विकास

शिक्षण हे महिलांच्या स्वावलंबनाचे प्रभावी साधन आहे. शिक्षणामुळे रोजगाराच्या संधी वाढतात, निर्णयक्षमता विकसित होते आणि आर्थिक स्वातंत्र्य मिळविण्यास मदत होते.

या दिवसाच्या अभ्यासात पुढील बाबींवर भर देण्यात येईल.

* मुलींचे प्राथमिक, माध्यमिक आणि उच्च शिक्षण.

* महाविद्यालयीन शिक्षण आणि व्यावसायिक अभ्यासक्रम.

* कौशल्य विकास व रोजगाराभिमुख प्रशिक्षण.

* उपलब्ध शिष्यवृत्ती आणि शैक्षणिक सहाय्य योजनांची माहिती.

* संगणक, संवादकौशल्य, भाषा आणि डिजिटल कौशल्यांचे महत्त्व.

* शिक्षण खंडित झालेल्या महिलांसाठी उपलब्ध असलेल्या शिक्षणाच्या संधी शोधणे.

**आजची कृती :** स्वतःच्या शैक्षणिक गरजांनुसार एक अभ्यासक्रम, प्रशिक्षण कार्यक्रम किंवा शिष्यवृत्तीची संधी शोधावी.

**आजचे उद्दिष्ट :** महिलांना शिक्षण आणि कौशल्य विकासाच्या माध्यमातून स्वावलंबनाच्या दिशेने वाटचाल करण्यास प्रोत्साहित करणे.

## 📅 दिवस ४ — २४ ऑक्टोबर २०२६

### 💰 विषय : आर्थिक स्वावलंबन, बचत, बँकिंग आणि स्वयंरोजगार

आर्थिक स्वावलंबनामुळे महिलांना स्वतःच्या गरजांबाबत निर्णय घेता येतात. उत्पन्नाचे नियोजन, बचत आणि आर्थिक व्यवहारांची समज महिलांच्या सुरक्षित भविष्यासाठी महत्त्वाची आहे.

या दिवसाच्या अभ्यासात पुढील बाबींचा समावेश असेल.

* उत्पन्न आणि खर्च यांचे नियोजन.

* नियमित बचतीची सवय आणि आपत्कालीन निधीचे महत्त्व.

* बँक खाते, बँकिंग सेवा आणि डिजिटल आर्थिक व्यवहार.

* महिला बचत गट आणि सामूहिक बचतीचे फायदे.

* घरगुती उद्योग, लघुउद्योग आणि स्वयंरोजगाराच्या संधी.

* व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी खर्च, बाजारपेठ आणि संभाव्य उत्पन्नाचा विचार.

* आर्थिक फसवणूक, अनोळखी कर्जप्रस्ताव आणि संशयास्पद आर्थिक योजनांपासून सावधगिरी.

**आजची कृती :** एका महिन्याचे अंदाजित उत्पन्न व खर्च लिहून साधे आर्थिक नियोजन तयार करावे.

**आजचे उद्दिष्ट :** महिलांमध्ये आर्थिक साक्षरता, बचतीची सवय आणि उत्पन्नवाढीच्या संधी शोधण्याची क्षमता विकसित करणे.

## 📅 दिवस ५ — २५ ऑक्टोबर २०२६

### 🏛️ विषय : महिलांसाठी शासकीय योजना आणि प्रशासकीय मार्गदर्शन

केंद्र व महाराष्ट्र शासनाच्या विविध विभागांमार्फत महिलांसाठी शिक्षण, कौशल्य प्रशिक्षण, रोजगार, उद्योजकता आणि सामाजिक सुरक्षेशी संबंधित योजना राबविल्या जातात. मात्र प्रत्येक योजनेची पात्रता, लाभ आणि अर्जप्रक्रिया वेगवेगळी असू शकते.

या दिवसाच्या अभ्यासात पुढील बाबींवर भर देण्यात येईल.

* महिला व मुलींसाठी उपलब्ध योजनांची माहिती शोधणे.

* शैक्षणिक शिष्यवृत्ती आणि प्रशिक्षण योजनांची माहिती मिळविणे.

* स्वयंरोजगार व उद्योजकतेशी संबंधित योजनांचा अभ्यास करणे.

* संबंधित योजनेची पात्रता आणि आवश्यक कागदपत्रे समजून घेणे.

* अर्जाची प्रक्रिया, अंतिम तारीख आणि अधिकृत संपर्क तपासणे.

* संबंधित शासकीय विभाग, कार्यालय किंवा अधिकृत पोर्टलचा उपयोग करणे.

* योजना मंजूर होण्यापूर्वी कोणालाही अनधिकृत शुल्क न देण्याबाबत जागरूक राहणे.

**आजची कृती :** आपल्या गरजेशी संबंधित एका शासकीय योजनेची माहिती अधिकृत संकेतस्थळावरून तपासावी आणि पात्रता व कागदपत्रांची नोंद करावी.

**आजचे उद्दिष्ट :** महिलांना शासकीय योजनांची अचूक माहिती शोधण्याची आणि योग्य प्रशासकीय मार्गाने अर्ज करण्याची प्राथमिक समज देणे.

## 📅 दिवस ६ — २६ ऑक्टोबर २०२६

### ⚖️ विषय : महिलांचे कायदेशीर अधिकार, संरक्षण आणि मदतव्यवस्था

महिलांना अन्याय, हिंसाचार, छळ किंवा भेदभावाचा सामना करावा लागल्यास कायदेशीर संरक्षण आणि अधिकृत मदतव्यवस्था उपलब्ध आहेत. योग्य माहिती असल्यास संबंधित यंत्रणेपर्यंत पोहोचणे सोपे होते.

या दिवसाच्या अभ्यासात पुढील बाबींचा समावेश असेल.

* महिलांच्या कायदेशीर अधिकारांची प्राथमिक माहिती.

* कौटुंबिक हिंसाचारापासून महिलांचे संरक्षण अधिनियम, २००५ याविषयी माहिती.

* कामाच्या ठिकाणी महिलांच्या लैंगिक छळापासून संरक्षणासंबंधी कायद्याची माहिती.

* हुंड्यासंबंधी कायदेशीर तरतुदींची प्राथमिक ओळख.

* मोफत कायदेशीर मदतीसाठी पात्र व्यक्तींना उपलब्ध असलेल्या विधी सेवा व्यवस्थेची माहिती.

* महिला व बालविकास विभाग, पोलीस आणि संबंधित तक्रार निवारण यंत्रणांची ओळख.

* आपत्कालीन परिस्थितीत मदत कुठे आणि कशी मागावी, याची माहिती.

**आजची कृती :** आपल्या जिल्ह्यातील संबंधित महिला सहाय्य सेवा किंवा जिल्हा विधी सेवा प्राधिकरणाची अधिकृत संपर्क माहिती शोधून ठेवावी.

**आजचे उद्दिष्ट :** महिलांना कायदेशीर संरक्षणाची प्राथमिक माहिती देणे आणि गरज पडल्यास योग्य अधिकृत मदत मिळविण्यास प्रोत्साहित करणे.

*महत्त्वाची सूचना : तातडीचा धोका किंवा हिंसाचाराची परिस्थिती असल्यास अभ्यास आराखड्याची वाट न पाहता सुरक्षित ठिकाणी जाणे आणि योग्य आपत्कालीन मदत घेणे आवश्यक आहे.*

## 📅 दिवस ७ — २७ ऑक्टोबर २०२६

### 👩‍💼 विषय : महिला नेतृत्व, निर्णयक्षमता आणि व्यक्तिमत्त्व विकास

महिला नेतृत्व म्हणजे केवळ पद धारण करणे नव्हे; तर स्वतःचे विचार स्पष्टपणे मांडणे, योग्य निर्णय घेणे, समस्या सोडविणे आणि इतरांना सकारात्मक दिशेने प्रेरित करणे होय.

या दिवसाच्या अभ्यासात पुढील बाबींवर भर देण्यात येईल.

* आत्मविश्वासाने संवाद साधणे.

* स्वतःचे मत स्पष्ट आणि आदरपूर्वक मांडणे.

* कुटुंबातील निर्णयप्रक्रियेत सहभाग.

* वेळेचे नियोजन आणि कामांना प्राधान्य देणे.

* समस्या सोडविण्याची क्षमता विकसित करणे.

* मुलाखतीसाठी तयारी आणि व्यक्तिमत्त्व विकास.

* सामाजिक संस्था, बचत गट आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांमधील महिलांच्या नेतृत्वाची भूमिका.

**आजची कृती :** स्वतःच्या आयुष्यातील एक महत्त्वाचे ध्येय लिहावे आणि ते साध्य करण्यासाठी करावयाच्या तीन कृती निश्चित कराव्यात.

**आजचे उद्दिष्ट :** महिलांना स्वतःच्या क्षमतेवर विश्वास ठेवून वैयक्तिक आणि सामाजिक जीवनात पुढाकार घेण्यासाठी प्रोत्साहित करणे.

## 📅 दिवस ८ — २८ ऑक्टोबर २०२६

### 📱 विषय : डिजिटल साक्षरता आणि ऑनलाइन सुरक्षितता

आजच्या काळात अनेक शैक्षणिक, आर्थिक आणि शासकीय सेवा ऑनलाइन उपलब्ध आहेत. त्यामुळे मोबाईल आणि इंटरनेटचा सुरक्षित व योग्य वापर करणे महिलांसाठी महत्त्वाचे आहे.

या दिवसाच्या अभ्यासात पुढील बाबींचा समावेश असेल.

* मोबाईल, इंटरनेट आणि ई-मेलचा योग्य वापर.

* ऑनलाइन अर्ज आणि शासकीय सेवांची माहिती मिळविणे.

* ऑनलाइन शिक्षण आणि कौशल्य प्रशिक्षणाचा लाभ घेणे.

* डिजिटल पेमेंट करताना घ्यावयाची काळजी.

* OTP, पासवर्ड, PIN आणि बँकिंग माहिती गोपनीय ठेवणे.

* संशयास्पद लिंक, बनावट नोकरीच्या जाहिराती आणि आर्थिक फसवणुकीपासून सावध राहणे.

* सोशल मीडियावर वैयक्तिक माहिती शेअर करताना काळजी घेणे.

* सायबर फसवणूक झाल्यास अधिकृत तक्रार नोंदविण्याचे मार्ग समजून घेणे.

**आजची कृती :** आपल्या मोबाईलमधील महत्त्वाच्या खात्यांची सुरक्षितता तपासावी आणि सायबर तक्रारीसाठी अधिकृत व्यवस्था कोणती आहे, याची माहिती करून घ्यावी.

**आजचे उद्दिष्ट :** महिलांना डिजिटल सेवांचा आत्मविश्वासाने आणि सुरक्षितपणे वापर करता यावा यासाठी जागरूक करणे.

## 📅 दिवस ९ — २९ ऑक्टोबर २०२६

### 🤝 विषय : महिला संघटन, सामाजिक सहभाग आणि समानता

महिलांनी एकत्र येऊन सामाजिक प्रश्नांवर चर्चा करणे, परस्परांना मदत करणे आणि उपलब्ध संधींचा लाभ घेणे यामुळे सामूहिक विकासाला चालना मिळते.

या दिवसाच्या अभ्यासात पुढील बाबींवर भर देण्यात येईल.

* महिला बचत गट आणि सामूहिक उपक्रमांची भूमिका.

* सामाजिक संस्था व स्थानिक स्वराज्य संस्थांमधील महिलांचा सहभाग.

* शिक्षण, आरोग्य, स्वच्छता आणि सामाजिक न्यायाविषयी जागरूकता.

* मुलगा आणि मुलगी यांना समान संधी देण्याचे महत्त्व.

* महिलांच्या समस्या संबंधित अधिकृत यंत्रणांपर्यंत पोहोचविण्याचे मार्ग.

* समाजातील महिलांना शिक्षण, रोजगार आणि नेतृत्वासाठी प्रोत्साहन देणे.

* महिलांमध्ये परस्पर सहकार्य आणि सकारात्मक संवाद वाढविणे.

**आजची कृती :** आपल्या परिसरातील महिलांसाठी उपयुक्त ठरू शकणारा एक सामाजिक किंवा शैक्षणिक उपक्रम सुचवावा.

**आजचे उद्दिष्ट :** महिलांमध्ये संघटनभावना, सामाजिक जबाबदारी आणि समानतेची जाणीव वाढविणे.

## 📅 दिवस १० — ३० ऑक्टोबर २०२६

### 🌟 विषय : स्वयंमूल्यांकन आणि पुढील ३० दिवसांचा कृती आराखडा

दहा दिवसांच्या अभ्यासाचा खरा उपयोग तेव्हा होतो, जेव्हा मिळालेल्या माहितीचे रूपांतर प्रत्यक्ष कृतीत होते. म्हणून या अंतिम दिवशी महिलांनी आपल्या गरजा, उपलब्ध संधी आणि पुढील ध्येयांचा आढावा घ्यावा.

या दिवसाच्या अभ्यासात पुढील बाबींचा समावेश असेल.

* मागील नऊ दिवसांतील विषयांची उजळणी.

* स्वतःच्या शैक्षणिक आणि कौशल्यविकासाच्या गरजा ओळखणे.

* आर्थिक नियोजन आणि बचतीसाठी एक कृती निश्चित करणे.

* संबंधित शासकीय योजना किंवा प्रशिक्षणाची माहिती गोळा करणे.

* आवश्यकतेनुसार कायदेशीर किंवा प्रशासकीय मार्गदर्शन कुठे मिळेल, याची नोंद करणे.

* डिजिटल साक्षरतेसाठी एक नवीन कौशल्य शिकण्याचे ध्येय ठरविणे.

* पुढील ३० दिवसांसाठी वैयक्तिक कृती आराखडा तयार करणे.

**आजची कृती :** पुढील ३० दिवसांत पूर्ण करता येईल असे एक वास्तववादी ध्येय निश्चित करून त्यासाठी आठवड्यानुसार कृती लिहावी.

**आजचे उद्दिष्ट :** महिलांना अभ्यासातून मिळालेल्या माहितीचा उपयोग स्वतःच्या जीवनातील सकारात्मक बदलांसाठी करता यावा.

---

## ४. महिलांसाठी महत्त्वाच्या सूचना

१. स्वतःच्या शिक्षणाला, कौशल्यविकासाला आणि आरोग्याला प्राधान्य द्यावे.

२. कोणत्याही शासकीय योजनेची माहिती अधिकृत शासकीय संकेतस्थळावरून किंवा संबंधित कार्यालयातून तपासावी.

३. कोणत्याही योजनेचा लाभ मिळवून देण्याच्या नावाखाली अनधिकृत पैसे मागितल्यास सावध राहावे.

४. बँक खाते, OTP, PIN, पासवर्ड आणि वैयक्तिक कागदपत्रांची माहिती अनोळखी व्यक्तींना देऊ नये.

५. आर्थिक व्यवहारांमध्ये उत्पन्न, खर्च, बचत आणि कर्जाच्या अटी यांचा विचार करावा.

६. अन्याय, छळ किंवा हिंसाचाराचा सामना करावा लागल्यास विश्वासार्ह व्यक्ती आणि योग्य अधिकृत मदतव्यवस्थेशी संपर्क साधावा.

७. नवीन कौशल्ये शिकण्यासाठी उपलब्ध ग्रंथालये, प्रशिक्षण केंद्रे आणि विनामूल्य शैक्षणिक साधनांचा उपयोग करावा.

८. स्वतःच्या प्रगतीचा नियमित आढावा घ्यावा आणि गरजेनुसार ध्येयांमध्ये सुधारणा करावी.

९. मुलींच्या शिक्षणाला प्रोत्साहन द्यावे आणि त्यांना स्वतःच्या आवडीनुसार करिअर निवडण्याची संधी द्यावी.

१०. कुटुंब आणि समाजातील सर्वांनी महिलांच्या सन्मानाचा, सुरक्षिततेचा आणि निर्णयस्वातंत्र्याचा आदर करावा.

## ५. महिला सशक्तीकरणासाठी कुटुंब आणि समाजाची भूमिका

महिला सशक्तीकरण ही केवळ महिलांची वैयक्तिक जबाबदारी नाही. कुटुंब, समाज, शैक्षणिक संस्था, शासन आणि सामाजिक संघटना यांचीही त्यामध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे.

मुलींना शिक्षणासाठी प्रोत्साहन देणे, महिलांना आर्थिक निर्णयांमध्ये सहभागी करून घेणे, त्यांच्या कौशल्यांना संधी उपलब्ध करून देणे आणि सुरक्षित वातावरण निर्माण करणे आवश्यक आहे.

समाजातील सुशिक्षित महिला, शिक्षक, उद्योजिका, शासकीय अधिकारी आणि विविध क्षेत्रांतील अनुभवी व्यक्तींनी आपल्या अनुभवातून इतर महिलांना मार्गदर्शन करावे.

महिला बचत गट, कौशल्य प्रशिक्षण, शैक्षणिक मार्गदर्शन आणि रोजगारविषयक माहिती यांसारख्या उपक्रमांमधून महिलांना प्रत्यक्ष लाभ मिळण्यास मदत होऊ शकते.

**महिला सक्षम झाल्या तर कुटुंब सक्षम होते; कुटुंब सक्षम झाले तर समाजाच्या सर्वांगीण प्रगतीला बळ मिळते.**

## ६. संस्थापक अध्यक्षांचा महिलांसाठी प्रेरणादायी संदेश

प्रिय माता-भगिनींनो आणि मुलींनो,

आपल्या जीवनात शिक्षण, आत्मविश्वास, स्वाभिमान आणि स्वावलंबन यांना अत्यंत महत्त्व आहे. प्रत्येक महिलेच्या अंगी काही ना काही क्षमता असते. त्या क्षमतेला योग्य दिशा, संधी आणि प्रोत्साहन मिळणे आवश्यक आहे.

आपल्या अधिकारांची माहिती करून घ्या. शिक्षण आणि कौशल्यविकासासाठी पुढाकार घ्या. उपलब्ध शासकीय योजनांची माहिती मिळवा आणि आर्थिक स्वावलंबनासाठी प्रयत्न करा. कोणत्याही अडचणीमुळे स्वतःच्या प्रगतीची वाट थांबवू नका.

महिलांनी केवळ कुटुंबासाठीच नव्हे, तर स्वतःच्या व्यक्तिमत्त्व विकासासाठी आणि समाजाच्या प्रगतीसाठीही संधी निर्माण कराव्यात. महिलांचा सन्मान, समानता आणि स्वावलंबन यांना प्रोत्साहन देणे ही संपूर्ण समाजाची सामूहिक जबाबदारी आहे.

होलार समाजातील महिला आणि मुलींना योग्य माहिती, मार्गदर्शन आणि प्रगतीच्या संधी मिळाव्यात, यासाठी समाजातील सर्व घटकांनी एकत्रित प्रयत्न करावेत, असे आवाहन करण्यात येत आहे.

**शिक्षित व्हा, स्वाभिमानाने जगा, आर्थिकदृष्ट्या सक्षम व्हा आणि आपल्या प्रगतीतून समाजाच्या उन्नतीला हातभार लावा.**

— **आदरणीय श्री. नामदेव श्रीरंग आयवळे**

संस्थापक अध्यक्ष

होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे

## ७. अभियानात सहभागी होण्याचे आवाहन

होलार समाजातील सर्व महिला, मुली, युवक-युवती, पालक, शिक्षक, पदाधिकारी आणि समाजबांधवांना आवाहन करण्यात येते की, या विशेष दहा दिवसीय अभ्यास आराखड्याचा लाभ घ्यावा.

प्रत्येक दिवसाच्या विषयाचा अभ्यास करून स्वतःच्या जीवनात उपयोगी पडणारी माहिती संकलित करावी. शासकीय योजना, कायदेशीर अधिकार, आर्थिक स्वावलंबन किंवा कौशल्यविकासासंदर्भात काही शंका असल्यास ग्रुपवर विचारणा करावी.

या अभियानाची माहिती जास्तीत जास्त महिलांपर्यंत पोहोचवावी, जेणेकरून शिक्षण, स्वाभिमान, सुरक्षितता आणि स्वावलंबनाचा संदेश समाजातील अधिकाधिक महिलांपर्यंत पोहोचेल.

चला, महिला सशक्तीकरणाला केवळ घोषणांपुरते मर्यादित न ठेवता ज्ञान, जागरूकता आणि कृती यांच्या माध्यमातून प्रत्यक्ष प्रगतीकडे नेऊया.

### 🌸 प्रेरणादायी संदेश

**शिक्षित महिला — सक्षम कुटुंब!**

**स्वावलंबी महिला — सक्षम समाज!**

**आत्मविश्वासू महिला — उज्ज्वल भविष्य!**

**महिलांचा सन्मान — समाजाचा अभिमान!**

---

### 🚩 आयोजक

**होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे**

**संस्थापक अध्यक्ष : आदरणीय श्री. नामदेव श्रीरंग आयवळे**

*ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था*

**ब्रीदवाक्य : शिक्षण • संघटन • स्वाभिमान**

**जय भीम!**

होलार समाज जात प्रमाणपत्र व जात पडताळणी मार्गदर्शन अभियान अभियान क्रमांक तीन

 🌺 होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे 🌺

# 🌺 होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे 🌺

## ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था

**संस्थापक अध्यक्ष : आदरणीय श्री. नामदेव श्रीरंग आयवळे**

# समाजहित अभियान — जात प्रमाणपत्र व जात पडताळणी मार्गदर्शन अभियान

## विशेष १० दिवसीय अभ्यास व मार्गदर्शन आराखडा — दुसरा टप्पा

**कालावधी : २१ ऑक्टोबर ते ३० ऑक्टोबर २०२६**

### *जात प्रमाणपत्र आणि जात वैधता प्रक्रियेविषयी योग्य माहिती मिळवा; कागदपत्रे समजून घ्या, अडचणींच्या निराकरणासाठी योग्य मार्ग जाणून घ्या!*

**शिक्षण • संघटन • स्वाभिमान**

---

## १. अभियानाची पार्श्वभूमी

जात प्रमाणपत्र आणि जात वैधता प्रमाणपत्र ही अनेक विद्यार्थ्यांसाठी, युवक-युवतींसाठी, नोकरीच्या इच्छुकांसाठी तसेच शासकीय योजनांचा लाभ घेऊ इच्छिणाऱ्या पात्र नागरिकांसाठी महत्त्वाची कागदपत्रे आहेत. मात्र, योग्य माहितीचा अभाव, जुन्या अभिलेखांमधील नोंदी, कागदपत्रांची अपूर्णता, नाव किंवा आडनावातील तफावत, नातेसंबंध सिद्ध करणारे पुरावे आणि ऑनलाइन अर्ज प्रक्रियेबाबतच्या अडचणींमुळे अनेकांना अडथळ्यांना सामोरे जावे लागते.

या बाबी लक्षात घेऊन **होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे** यांच्या वतीने जात प्रमाणपत्र व जात पडताळणी मार्गदर्शन अभियानाचा दुसरा टप्पा आयोजित करण्यात येत आहे.

या अभियानाचा मुख्य उद्देश समाजातील नागरिकांपर्यंत विश्वासार्ह माहिती पोहोचवणे, आवश्यक कागदपत्रांची पूर्वतयारी करण्यास प्रोत्साहन देणे, अर्ज प्रक्रियेची माहिती देणे आणि अडचणींच्या वेळी कोणत्या सक्षम शासकीय कार्यालयाशी संपर्क साधावा याबाबत मार्गदर्शन करणे हा आहे.

## २. अभियानाची प्रमुख उद्दिष्टे

१. जात प्रमाणपत्र आणि जात वैधता प्रमाणपत्र यांतील फरक समजावून सांगणे.

२. अर्ज करण्याची प्रक्रिया, संबंधित कार्यालये आणि अधिकृत ऑनलाइन पोर्टल यांची माहिती देणे.

३. अर्जदाराने स्वतःची व कुटुंबातील संबंधित व्यक्तींची जुनी शैक्षणिक, महसुली आणि इतर उपलब्ध अभिलेखे व्यवस्थित संकलित करण्याबाबत मार्गदर्शन करणे.

४. वडील, आजोबा किंवा इतर रक्तसंबंधातील नातेवाईकांच्या उपलब्ध अभिलेखांचे महत्त्व समजावून सांगणे.

५. नाव, आडनाव, जन्मतारीख, गाव किंवा जात नोंदींमध्ये तफावत असल्यास तिचे स्वरूप समजून घेऊन योग्य पुरावे कसे शोधावेत याबाबत माहिती देणे.

६. अर्जातील त्रुटी, अपूर्ण कागदपत्रे, प्रलंबित अर्ज आणि हरकती यांसंबंधी अधिकृत प्रक्रियेची माहिती देणे.

७. विद्यार्थ्यांना, पालकांना आणि युवकांना वेळेत कागदपत्रांची तयारी करण्याबाबत जागरूक करणे.

८. समाजबांधवांनी अप्रमाणित माहिती किंवा अनधिकृत व्यक्तींवर अवलंबून न राहता अधिकृत शासकीय मार्गांचा वापर करावा यासाठी जनजागृती करणे.

## ३. विशेष १० दिवसीय अभ्यास व मार्गदर्शन आराखडा

### 📅 दिवस १ — २१ ऑक्टोबर २०२६

**जात प्रमाणपत्र आणि जात वैधता प्रमाणपत्र : मूलभूत माहिती**

* जात प्रमाणपत्र आणि जात वैधता प्रमाणपत्र यांतील फरक.

* दोन्ही प्रमाणपत्रांची आवश्यकता कोणत्या परिस्थितीत लागू होऊ शकते?

* शिक्षण, प्रवेश, नोकरी आणि इतर संबंधित प्रयोजनांसाठी प्रमाणपत्रांची भूमिका.

* अर्जदाराने आपल्या प्रकरणाची गरज आधी समजून घेण्याचे महत्त्व.

### 📅 दिवस २ — २२ ऑक्टोबर २०२६

**जात प्रमाणपत्रासाठी अर्ज आणि आवश्यक कागदपत्रांची पूर्वतयारी**

* अर्जदाराची ओळख आणि पत्त्याचा पुरावा.

* शाळा सोडल्याचा दाखला, जन्म नोंद आणि उपलब्ध शैक्षणिक अभिलेखे.

* वडील, आजोबा किंवा संबंधित नातेवाईकांचे उपलब्ध जुने अभिलेख.

* गाव, महसूल किंवा स्थानिक स्वराज्य संस्थांमधील उपलब्ध नोंदी.

* अधिकृत पोर्टलवरील अद्ययावत कागदपत्रांची यादी तपासण्याचे महत्त्व.

*टीप : प्रत्येक प्रकरणासाठी आवश्यक कागदपत्रे वेगवेगळी असू शकतात. अंतिम यादी संबंधित सक्षम प्राधिकरणाच्या लागू नियमांनुसार तपासावी.*

### 📅 दिवस ३ — २३ ऑक्टोबर २०२६

**जुने अभिलेख आणि जात नोंदींचे महत्त्व**

* जुने शाळेचे दाखले आणि प्रवेश नोंदवहीतील नोंदी.

* जन्म-मृत्यू नोंदी, महसुली अभिलेख आणि उपलब्ध शासकीय सेवा अभिलेखे.

* जुन्या नोंदींमधील शब्दरचना किंवा तपशील काळजीपूर्वक तपासणे.

* अभिलेखांची प्रमाणित प्रत मिळविण्यासाठी संबंधित कार्यालयाशी संपर्क साधणे.

* मूळ कागदपत्रे सुरक्षित ठेवणे आणि आवश्यकतेनुसार प्रती तयार करणे.

### 📅 दिवस ४ — २४ ऑक्टोबर २०२६

**कुटुंबातील नातेसंबंध आणि वंशावळ सिद्ध करणारे पुरावे**

* अर्जदार आणि संबंधित नातेवाईक यांच्यातील नातेसंबंध स्पष्ट करणे.

* कुटुंबातील उपलब्ध प्रमाणपत्रे व शैक्षणिक अभिलेख तपासणे.

* वडील, आजोबा किंवा इतर नातेवाईकांच्या नोंदींची उपयुक्तता समजून घेणे.

* नातेसंबंध सिद्ध करण्यासाठी लागू नियमांनुसार आवश्यक पुरावे गोळा करणे.

* केवळ नातेसंबंध असल्यामुळे प्रत्येक नातेवाईकाचा अभिलेख आपोआप निर्णायक ठरत नाही, हे लक्षात घेणे.

### 📅 दिवस ५ — २५ ऑक्टोबर २०२६

**नाव, आडनाव, जन्मतारीख किंवा जात नोंदीतील तफावत**

* वेगवेगळ्या कागदपत्रांमध्ये नाव किंवा आडनाव वेगळे असल्यास काय तपासावे?

* जुन्या नोंदींतील लेखनभेद आणि इतर विसंगती ओळखणे.

* नावबदल असल्यास राजपत्र किंवा इतर लागू पुरावे तपासणे.

* चुकीची नोंद दुरुस्त करण्यासाठी संबंधित अभिलेख ठेवणाऱ्या कार्यालयाची प्रक्रिया समजून घेणे.

* कोणतीही नोंद स्वतःहून बदलणे किंवा खोटी माहिती सादर करणे टाळणे.

### 📅 दिवस ६ — २६ ऑक्टोबर २०२६

**जात वैधता प्रमाणपत्रासाठी ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया**

* संबंधित अधिकृत पोर्टलवर नोंदणी आणि लॉगिन.

* अर्जदाराची माहिती अचूक भरताना घ्यावयाची काळजी.

* लागू अर्जप्रकार आणि आवश्यक कागदपत्रे तपासणे.

* कागदपत्रे अपलोड करणे, अर्ज सादर करणे आणि अर्जाची पोच सुरक्षित ठेवणे.

* अर्ज क्रमांकाच्या मदतीने अर्जाची सद्यस्थिती तपासणे.

**अधिकृत पोर्टल :** [https://cvc.barti.in/](https://cvc.barti.in/)

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संशोधन व प्रशिक्षण संस्था (BARTI) यांच्या पोर्टलवरील सूचनेनुसार, जात वैधता प्रमाणपत्रासाठी अर्ज सादर करणे आणि अर्जाची सद्यस्थिती तपासण्यासाठी १३ ऑक्टोबर २०२६ पासून नवीन पोर्टल वापरण्याची सूचना देण्यात आली आहे. अर्ज करण्यापूर्वी पोर्टलवरील अद्ययावत सूचना तपासाव्यात.

### 📅 दिवस ७ — २७ ऑक्टोबर २०२६

**अर्जातील त्रुटी, हरकती आणि अतिरिक्त कागदपत्रांची मागणी**

* अर्जामध्ये कोणती माहिती अपूर्ण राहिली आहे हे तपासणे.

* कार्यालयाकडून आलेली सूचना किंवा हरकत काळजीपूर्वक वाचणे.

* मागितलेली कागदपत्रे कोणत्या कार्यालयातून मिळू शकतात हे समजून घेणे.

* अर्जदाराने सादर केलेल्या कागदपत्रांच्या प्रती व अर्जाची पोच जतन करणे.

* उत्तर किंवा पूर्तता करण्यासाठी संबंधित कार्यालयाने दिलेल्या मुदतीचे पालन करणे.

### 📅 दिवस ८ — २८ ऑक्टोबर २०२६

**प्रलंबित प्रकरणे आणि अर्जाची सद्यस्थिती**

* अर्ज प्रलंबित असल्यास त्याचा टप्पा तपासणे.

* अर्ज क्रमांक, अर्जाची तारीख आणि संबंधित कार्यालयाची माहिती तयार ठेवणे.

* अधिकृत पोर्टलवर उपलब्ध स्थिती आणि सूचनांची पडताळणी करणे.

* आवश्यक असल्यास संबंधित सक्षम कार्यालयाशी लेखी संपर्क साधणे.

* पाठपुरावा करताना अर्जाच्या प्रती, पोच आणि प्राप्त उत्तरांची नोंद ठेवणे.

### 📅 दिवस ९ — २९ ऑक्टोबर २०२६

**अडचणींच्या वेळी योग्य शासकीय मार्ग आणि पारदर्शकता**

* जात प्रमाणपत्राशी संबंधित प्रश्नांसाठी संबंधित सक्षम महसूल प्राधिकरणाशी संपर्क साधणे.

* जात वैधता प्रकरणासाठी संबंधित जात प्रमाणपत्र पडताळणी समितीच्या सूचनांचे पालन करणे.

* अर्ज नाकारला असल्यास आदेशातील कारणे समजून घेणे.

* लागू नियमांनुसार उपलब्ध पुनर्विचार, अपील किंवा इतर कायदेशीर पर्यायांची माहिती संबंधित प्राधिकरण किंवा पात्र कायदेविषयक तज्ज्ञाकडून घेणे.

* प्रत्येक अर्जदाराने आपल्या प्रकरणाचा पाठपुरावा अधिकृत आणि पारदर्शक पद्धतीने करणे.

### 📅 दिवस १० — ३० ऑक्टोबर २०२६

**पुनरावलोकन, प्रश्नोत्तरे आणि पुढील कार्यवाही**

* मागील नऊ दिवसांतील महत्त्वाच्या विषयांचा आढावा.

* उपलब्ध कागदपत्रांची वैयक्तिक तपासणी यादी तयार करणे.

* कोणती कागदपत्रे मिळवायची आहेत याची नोंद करणे.

* ऑनलाइन अर्ज किंवा प्रलंबित प्रकरणासाठी पुढील अधिकृत पाऊल निश्चित करणे.

* समाजबांधवांच्या सामान्य प्रश्नांवर माहितीची देवाणघेवाण करणे.

* आवश्यकतेनुसार संबंधित सक्षम कार्यालयाकडून अद्ययावत मार्गदर्शन घेणे.

**महत्त्वाची सूचना :** हा दहा दिवसीय आराखडा जनजागृती आणि अभ्यासासाठी आहे. प्रत्येक दिवशी प्रत्यक्ष शासकीय कार्यालयात शिबिर, अर्ज निकाली काढणे किंवा प्रमाणपत्र देणे याची हमी या आराखड्यात अभिप्रेत नाही.

## ४. अर्जदारांनी कोणती कागदपत्रे तपासून ठेवावीत?

प्रकरणाच्या स्वरूपानुसार पुढील कागदपत्रे उपयोगी ठरू शकतात:

* अर्जदाराचा शाळा सोडल्याचा दाखला आणि उपलब्ध शैक्षणिक नोंदी.

* जन्म नोंद किंवा जन्म-मृत्यू नोंदवहीतील संबंधित उतारे.

* वडील, आजोबा किंवा संबंधित नातेवाईकांचे शाळेचे दाखले अथवा प्रवेश नोंदी.

* उपलब्ध जुने महसुली अभिलेख किंवा गाव नोंदी.

* संबंधित नातेवाईकांचे जात प्रमाणपत्र किंवा जात वैधता प्रमाणपत्र, उपलब्ध असल्यास.

* नातेसंबंध सिद्ध करणारे लागू पुरावे.

* अर्जदाराचा ओळखीचा आणि पत्त्याचा पुरावा.

* अर्जाची प्रत, पोचपावती, अर्ज क्रमांक आणि कार्यालयाकडून प्राप्त सूचना.

* नावबदल किंवा इतर तफावत असल्यास संबंधित अधिकृत पुरावे.

**ही सर्व कागदपत्रे प्रत्येक अर्जासाठी अनिवार्य आहेत असे समजू नये.** अर्जदाराची जात, अर्जाचा प्रकार, लागू नियम आणि संबंधित प्राधिकरणाच्या सूचनांनुसार कागदपत्रांची आवश्यकता बदलू शकते. अंतिम आणि अद्ययावत यादी अधिकृत पोर्टलवरून तपासावी.

जात प्रमाणपत्रासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या आपले सरकार पोर्टलवरील अधिकृत माहिती येथे पाहता येईल:

[https://aaplesarkar.mahaonline.gov.in/](https://aaplesarkar.mahaonline.gov.in/)

## ५. होलार समाजबांधवांनी विशेष काळजी घ्यावी

समाजातील नागरिकांनी जात प्रमाणपत्र किंवा जात वैधता प्रमाणपत्रासाठी अर्ज करताना पुढील बाबी लक्षात ठेवाव्यात:

१. उपलब्ध जुने अभिलेख काळजीपूर्वक तपासावेत आणि शक्य असल्यास प्रमाणित प्रती मिळवाव्यात.

२. कागदपत्रांतील नोंदींची तुलना करून नाव, जन्मतारीख, गाव आणि नातेसंबंध यांमधील तफावत नोंदवावी.

३. अपूर्ण किंवा चुकीची माहिती देण्याऐवजी योग्य कागदपत्रांच्या आधारे वस्तुस्थिती स्पष्ट करावी.

४. कोणत्याही व्यक्तीच्या आश्वासनावर प्रमाणपत्र मिळण्याची हमी समजू नये.

५. खोटी कागदपत्रे तयार करणे, नोंदींमध्ये अनधिकृत बदल करणे किंवा चुकीची माहिती सादर करणे टाळावे.

६. अर्जाची पोच, अर्ज क्रमांक, पत्रव्यवहार आणि कार्यालयीन सूचनांची नोंद व्यवस्थित ठेवावी.

७. अडचण आल्यास संबंधित सक्षम प्राधिकरणाकडे लेखी विचारणा करावी आणि आवश्यक असल्यास पात्र कायदेविषयक तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

## ६. संस्थेच्या वतीने मार्गदर्शन

होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे ही संस्था समाजातील नागरिकांमध्ये शैक्षणिक, सामाजिक आणि प्रशासकीय विषयांबाबत जनजागृती करण्याच्या उद्देशाने विविध समाजहित अभियान राबवित आहे.

या अभियानातून जात प्रमाणपत्र आणि जात वैधता प्रक्रियेबाबत प्राथमिक माहिती, कागदपत्रांची पूर्वतयारी, अधिकृत पोर्टलचा वापर आणि योग्य कार्यालयाशी संपर्क साधण्याबाबत मार्गदर्शन उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न आहे.

**या अभियानांतर्गत मार्गदर्शन विनामूल्य आहे.** तथापि, संबंधित सरकारी अर्जाचे शुल्क, प्रमाणित प्रतींचे शुल्क किंवा इतर अधिकृत देयके लागू असल्यास ती स्वतंत्र असू शकतात. संस्थेचे मार्गदर्शन हे शासकीय निर्णयाचा पर्याय नाही.

जात प्रमाणपत्र देण्याचा निर्णय संबंधित सक्षम प्राधिकरण आणि जात वैधता प्रमाणपत्राबाबतचा निर्णय संबंधित पडताळणी समिती लागू कायदे व नियमांनुसार घेते. प्रमाणपत्र मिळवून देण्याची हमी संस्था किंवा कोणतीही व्यक्ती देऊ शकत नाही.

## ७. समाजबांधवांसाठी आवाहन

होलार समाजातील विद्यार्थी, पालक, युवक-युवती, नोकरीसाठी प्रयत्न करणारे उमेदवार आणि संबंधित नागरिकांनी या अभियानाचा लाभ घेण्यासाठी आवश्यक माहिती समजून घ्यावी. आपल्या कुटुंबातील जुनी कागदपत्रे शोधून व्यवस्थित जतन करावीत आणि पुढील पिढीसाठीही त्यांची माहिती उपलब्ध ठेवावी.

जात प्रमाणपत्र किंवा जात वैधता प्रक्रियेत अडचण येत असल्यास प्रश्न स्पष्टपणे मांडावा. प्रश्न विचारताना वैयक्तिक संवेदनशील माहिती, आधार क्रमांक, पूर्ण अर्ज किंवा इतर गोपनीय कागदपत्रे सार्वजनिक व्हॉट्सॲप गटात टाकू नयेत. आवश्यक असल्यास वैयक्तिक माहिती झाकूनच कागदपत्रांचा संदर्भ द्यावा.

या अभियानाची माहिती समाजातील इतर गरजू नागरिकांपर्यंतही पोहोचवावी. योग्य माहिती, कागदपत्रांची शिस्त आणि पारदर्शक कार्यपद्धती यांच्या माध्यमातून नागरिकांना अधिक सक्षम बनवणे हेच या उपक्रमाचे उद्दिष्ट आहे.

---

## 🌺 अभियानाचा संदेश 🌺

**“योग्य माहिती मिळवा — कागदपत्रे जतन करा — अधिकृत प्रक्रियेचे पालन करा — आपल्या हक्कांविषयी जागरूक व्हा!”**

**होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे**

संस्थापक अध्यक्ष : **आदरणीय श्री. नामदेव श्रीरंग आयवळे**

**शिक्षण • संघटन • स्वाभिमान**

**जय भीम!**

## वेबसाइटवर प्रसिद्ध करण्यापूर्वी महत्त्वाची नोंद

जात वैधता अर्जासाठी नवीन अधिकृत पोर्टलचा दुवा लेखात समाविष्ट केला आहे.


Bartie Validity

+1

जात प्रमाणपत्रासाठी आपले सरकार पोर्टलवरील कागदपत्रांची माहितीही संदर्भासाठी दिली आहे.


Aaple Sarkar

+1

सर, हा लेख वेबसाइटवरील “जात प्रमाणपत्र व जात पडताळणी मार्गदर्शन अभियान” या विभागात प्रसिद्ध करता येईल.

अभियान क्रमांक चार स्वावलंबन पत्र्याचे स्टॉल रोजगार करियर व कौशल्य विकास मार्गदर्शन अभियान संकल्प

 🚩💼 होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे 💼🚩

# 🚩💼 होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे 💼🚩

**ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था**

**संस्थापक अध्यक्ष : आदरणीय श्री. नामदेव श्रीरंग आयवळे**

# समाजहित अभियान

## स्वावलंबन पत्र्याचे स्टॉल • रोजगार • करिअर व कौशल्य विकास मार्गदर्शन अभियान

### विशेष १० दिवसीय अभ्यास व मार्गदर्शन आराखडा — दुसरा टप्पा

**कालावधी : २१ ऑक्टोबर ते ३० ऑक्टोबर २०२६**

**मुख्य संदेश : कमी भांडवलातून व्यवसायाची दिशा शोधा, कौशल्ये विकसित करा, रोजगाराच्या संधी जाणून घ्या आणि स्वावलंबनाकडे नियोजनबद्ध वाटचाल करा!**

**शिक्षण • संघटन • स्वाभिमान**

---

## १. अभियानाची प्रस्तावना

आजच्या बदलत्या आर्थिक आणि व्यावसायिक परिस्थितीत युवक-युवतींना रोजगार मिळविण्यासाठी विविध कौशल्ये आत्मसात करणे, उपलब्ध संधींची माहिती मिळविणे आणि स्वतःच्या क्षमतेनुसार करिअर निवडणे आवश्यक आहे. त्याचबरोबर छोटा व्यवसाय, स्वयंरोजगार किंवा स्थानिक गरजांवर आधारित उद्योग सुरू करण्याचा विचारही आर्थिक स्वावलंबनासाठी महत्त्वाचा ठरू शकतो.

होलार समाजातील युवक-युवती, महिला, बेरोजगार बांधव आणि गरजू कुटुंबांना व्यवसाय, रोजगार, करिअर नियोजन व कौशल्य विकास याबाबत प्राथमिक माहिती मिळावी, या उद्देशाने **होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे** यांच्या वतीने हे विशेष दहा दिवसीय अभ्यास व मार्गदर्शन अभियान राबविण्यात येत आहे.

या अभियानामध्ये विशेषतः पत्र्याचे स्टॉल किंवा छोट्या व्यावसायिक जागेच्या माध्यमातून व्यवसाय सुरू करण्याची संकल्पना, व्यवसायाचे नियोजन, भांडवल व खर्चाचे व्यवस्थापन, ग्राहकांची गरज, रोजगाराच्या संधी, कौशल्य प्रशिक्षण आणि डिजिटल व्यवसाय या विषयांचा अभ्यास करण्यात येईल.

या उपक्रमाचा उद्देश केवळ माहिती देणे नसून समाजातील नागरिकांना स्वतःच्या परिस्थितीनुसार पुढील वाटचालीचे नियोजन करण्यासाठी प्रोत्साहित करणे हा आहे.

## २. अभियानाची प्रमुख उद्दिष्टे

१. समाजातील युवक-युवती आणि महिलांना स्वावलंबन व स्वयंरोजगाराचे महत्त्व समजावून सांगणे.

२. पत्र्याचे स्टॉल किंवा लहान व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी कोणते नियोजन आवश्यक आहे याची माहिती देणे.

३. व्यवसायासाठी लागणारे प्राथमिक भांडवल, दैनंदिन खर्च, मालाची खरेदी, विक्री आणि नफा-तोटा यांची समज विकसित करणे.

४. स्थानिक बाजारपेठेचा अभ्यास करून ग्राहकांच्या गरजेनुसार व्यवसायाची निवड करण्यास प्रोत्साहन देणे.

५. व्यवसायासाठी लागू असलेले परवाने, नोंदणी आणि स्थानिक नियमांची माहिती मिळविण्यास मार्गदर्शन करणे.

६. सरकारी व खासगी नोकरी, रोजगार मेळावे, अप्रेंटिसशिप आणि कौशल्य प्रशिक्षणाच्या संधींची माहिती करून देणे.

७. विद्यार्थ्यांना आणि युवकांना शैक्षणिक पात्रता, आवड व क्षमतेनुसार करिअरचे नियोजन करण्यास मदत करणे.

८. डिजिटल व्यवहार, ऑनलाइन जाहिरात आणि ग्राहकांशी प्रभावी संवाद याबाबत प्राथमिक माहिती देणे.

९. व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी छोटा कृती आराखडा तयार करण्याची सवय लावणे.

१०. समाजातील नागरिकांमध्ये आर्थिक शिस्त, उद्योजकता, आत्मविश्वास आणि स्वावलंबनाची भावना निर्माण करणे.

---

# ३. विशेष १० दिवसीय अभ्यास आराखडा

## 📅 दिवस १ — २१ ऑक्टोबर २०२६

### पत्र्याचे स्टॉल म्हणजे काय? व्यवसायाची प्राथमिक ओळख

पत्र्याचे स्टॉल किंवा लहान व्यावसायिक जागा ही काही प्रकारचे किरकोळ व्यवसाय सुरू करण्यासाठी वापरता येऊ शकते. मात्र, व्यवसायाचे स्वरूप, जागेची उपलब्धता, स्थानिक नियम आणि ग्राहकांची गरज यांचा विचार करूनच निर्णय घेणे आवश्यक आहे.

या दिवशी अभ्यासाचे विषय:

* पत्र्याच्या स्टॉलची संकल्पना आणि त्याचा उपयोग.

* छोटा व्यवसाय आणि स्वयंरोजगार यांतील मूलभूत बाबी.

* स्वतःची आवड, अनुभव आणि उपलब्ध कौशल्ये ओळखणे.

* परिसरातील लोकांना कोणत्या वस्तू किंवा सेवांची गरज आहे याचा अभ्यास.

* व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी खर्च आणि जोखीम समजून घेणे.

* जागा स्वतःची आहे की भाड्याची, यानुसार नियोजन करणे.

**आजची कृती :** आपल्या परिसरात चालणाऱ्या किमान तीन छोट्या व्यवसायांचे निरीक्षण करा आणि त्यांच्याकडे कोणत्या वस्तू किंवा सेवांना मागणी आहे याची नोंद करा.

## 📅 दिवस २ — २२ ऑक्टोबर २०२६

### व्यवसायाची कल्पना आणि योग्य व्यवसायाची निवड

प्रत्येक व्यवसायासाठी मोठे भांडवल आवश्यक असतेच असे नाही. उपलब्ध साधने, ग्राहकांची गरज आणि व्यवसाय चालविण्याची क्षमता यानुसार काही छोटे व्यवसाय सुरू करण्याचा विचार करता येतो.

संभाव्य व्यवसायांची उदाहरणे:

* चहा आणि नाश्त्याचा व्यवसाय.

* फळे व भाजीपाल्याची विक्री.

* स्टेशनरी आणि शैक्षणिक साहित्य.

* मोबाईल अॅक्सेसरीज.

* किरकोळ घरगुती उपयोगाच्या वस्तू.

* शिवणकाम, दुरुस्ती किंवा इतर कौशल्याधारित सेवा.

* स्थानिक मागणीनुसार इतर कायदेशीर व्यवसाय.

व्यवसायाची निवड करताना पुढील गोष्टी तपासाव्यात:

* परिसरातील ग्राहकांची संख्या आणि गरज.

* त्या व्यवसायातील स्पर्धा.

* वस्तूंचा पुरवठा आणि खरेदीची सोय.

* व्यवसायासाठी आवश्यक वेळ व कौशल्य.

* माल खराब होण्याची किंवा विक्री न होण्याची शक्यता.

* परवाने, स्वच्छता आणि सुरक्षिततेचे नियम.

**आजची कृती :** आपल्या आवडीचे दोन व्यवसाय निवडा आणि त्यांचे फायदे, खर्च, ग्राहक व संभाव्य अडचणी यांची तुलना करा.

## 📅 दिवस ३ — २३ ऑक्टोबर २०२६

### भांडवल, खर्च, विक्री आणि नफा-तोट्याचे नियोजन

व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी किती पैसे लागतील आणि दररोज किती खर्च होईल, याचा प्राथमिक अंदाज घेणे महत्त्वाचे आहे. केवळ विक्री झाली म्हणजे नफा झाला असे समजू नये.

व्यवसायाच्या खर्चात पुढील बाबींचा समावेश होऊ शकतो:

* स्टॉल किंवा जागेसाठी होणारा खर्च.

* आवश्यक साहित्य आणि उपकरणे.

* सुरुवातीच्या मालाची खरेदी.

* वाहतूक, वीज आणि पाणी.

* लागू असलेले परवाने किंवा नोंदणी शुल्क.

* देखभाल आणि इतर दैनंदिन खर्च.

**उदाहरण :** एका दिवशी ₹२,००० ची विक्री झाली आणि माल खरेदी व इतर खर्च मिळून ₹१,६०० झाले, तर त्या दिवसातील अंदाजित शिल्लक ₹४०० राहते. ही अंतिम निव्वळ कमाई असेलच असे नाही; त्यातून अजून काही खर्च वजा करावे लागू शकतात.

**आजची कृती :** निवडलेल्या व्यवसायासाठी सुरुवातीचे भांडवल, दैनंदिन खर्च आणि अपेक्षित विक्री यांची साधी नोंदवही तयार करा.

## 📅 दिवस ४ — २४ ऑक्टोबर २०२६

### योग्य जागेची निवड आणि ग्राहकांचा अभ्यास

व्यवसाय यशस्वी होण्यासाठी योग्य जागा आणि ग्राहकांची गरज समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. केवळ गर्दी आहे म्हणून एखादी जागा व्यवसायासाठी योग्य असेलच असे नाही.

जागेची निवड करताना विचार करावयाच्या बाबी:

* बाजारपेठ किंवा निवासी परिसरातील मागणी.

* पादचारी व संभाव्य ग्राहकांची वर्दळ.

* ग्राहकांना सहज पोहोचता येईल का?

* सुरक्षितता, स्वच्छता आणि उपलब्ध सुविधा.

* जागेचे भाडे किंवा इतर खर्च परवडणारे आहेत का?

* जागेवर व्यवसाय करण्याची कायदेशीर परवानगी आहे का?

* रस्ता, पदपथ किंवा सार्वजनिक जागेच्या वापरासंबंधी लागू नियम.

शाळा, महाविद्यालये, कार्यालये किंवा बसस्थानकाजवळ व्यवसाय करण्याचा विचार असल्यास तेथील स्थानिक नियम आणि परवानग्या आधी तपासाव्यात.

**आजची कृती :** संभाव्य व्यवसायासाठी दोन जागांचा अभ्यास करा आणि खर्च, ग्राहकांची गरज व नियम यांच्या आधारे तुलना करा.

## 📅 दिवस ५ — २५ ऑक्टोबर २०२६

### व्यवसायासाठी परवाने, नोंदणी आणि नियम

कोणताही व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी त्या व्यवसायाला लागू असलेले नियम समजून घेणे आवश्यक आहे. व्यवसायाच्या स्वरूपानुसार स्थानिक स्वराज्य संस्था किंवा इतर सक्षम प्राधिकरणाची परवानगी लागू होऊ शकते.

महत्त्वाच्या बाबी:

* जागेचा कायदेशीर वापर आणि आवश्यक परवानगी.

* स्थानिक महानगरपालिका, नगरपालिका किंवा ग्रामपंचायतीचे लागू नियम.

* खाद्यपदार्थ विक्रीसाठी लागू अन्नसुरक्षा नियम व आवश्यक नोंदणी.

* व्यवसायाच्या स्वरूपानुसार आवश्यक इतर परवाने किंवा नोंदणी.

* व्यवहारांची नोंद, बिल आणि आर्थिक शिस्त.

* ग्राहकांची सुरक्षितता, स्वच्छता आणि योग्य मोजमाप.

**महत्त्वाचे :** प्रत्येक छोट्या व्यवसायाला सर्वच परवाने लागू होतात असे नाही. नेमक्या व्यवसायानुसार संबंधित अधिकृत कार्यालयाकडून अद्ययावत माहिती घ्यावी. सार्वजनिक जागेवर स्टॉल उभारण्यापूर्वी संबंधित प्राधिकरणाची आवश्यक परवानगी मिळवावी.

**आजची कृती :** आपण सुरू करू इच्छित असलेल्या व्यवसायासाठी कोणत्या परवानग्या लागू होऊ शकतात याची यादी तयार करा.

## 📅 दिवस ६ — २६ ऑक्टोबर २०२६

### सरकारी व खासगी रोजगाराच्या संधी

स्वावलंबनासाठी स्वयंरोजगार हा एक पर्याय आहे; त्याचबरोबर सरकारी नोकरी, खासगी क्षेत्रातील रोजगार, अप्रेंटिसशिप आणि कौशल्याधारित कामांच्या संधींचाही शोध घ्यावा.

रोजगार शोधताना पुढील बाबींचा विचार करा:

* आपल्या शैक्षणिक पात्रतेनुसार उपलब्ध नोकऱ्या.

* तांत्रिक आणि बिगर-तांत्रिक क्षेत्रांतील संधी.

* कार्यालयीन काम, विक्री, सेवा आणि ग्राहक सहाय्य.

* अप्रेंटिसशिप व प्रत्यक्ष कामातून प्रशिक्षण.

* रोजगार मेळावे आणि अधिकृत नोकरीविषयक पोर्टल.

* अर्ज करताना आवश्यक कागदपत्रे, बायोडाटा आणि मुलाखतीची तयारी.

महाराष्ट्र शासनाच्या **महास्वयंम पोर्टलवर** रोजगार, कौशल्य प्रशिक्षण आणि उद्योजकतेशी संबंधित माहिती उपलब्ध आहे.

अधिकृत संकेतस्थळ : [https://www.mahaswayam.gov.in/](https://www.mahaswayam.gov.in/)

**आजची कृती :** आपल्या पात्रतेनुसार किमान तीन रोजगाराच्या संधी शोधा आणि त्यासाठी कोणती कौशल्ये किंवा कागदपत्रे आवश्यक आहेत याची नोंद करा.

## 📅 दिवस ७ — २७ ऑक्टोबर २०२६

### करिअर नियोजन आणि कौशल्य विकास

करिअर निवडताना केवळ इतरांचे अनुकरण न करता स्वतःची आवड, शैक्षणिक पात्रता, क्षमता आणि भविष्यातील संधी यांचा विचार करणे आवश्यक आहे.

अभ्यासाचे प्रमुख विषय:

* स्वतःची आवड आणि कौशल्ये ओळखणे.

* शिक्षणानंतर उपलब्ध पर्याय समजून घेणे.

* तांत्रिक, व्यावसायिक आणि कौशल्याधारित प्रशिक्षण.

* संगणक, संवादकौशल्य आणि डिजिटल साक्षरता.

* मुलाखतीची तयारी आणि बायोडाटा तयार करणे.

* प्रशिक्षणाच्या कालावधी, शुल्क आणि प्रमाणपत्राची माहिती तपासणे.

* कौशल्य प्रशिक्षणानंतर रोजगार किंवा स्वयंरोजगाराचे पर्याय शोधणे.

महाराष्ट्र राज्य कौशल्य विकास सोसायटीच्या अधिकृत पोर्टलवर कौशल्य प्रशिक्षणासंबंधी माहिती मिळू शकते.

अधिकृत संकेतस्थळ : [https://kaushalya.mahaswayam.gov.in/](https://kaushalya.mahaswayam.gov.in/)

**आजची कृती :** पुढील सहा महिन्यांत शिकायचे असलेले एक कौशल्य निवडा आणि त्यासाठी उपलब्ध अधिकृत प्रशिक्षण पर्याय शोधा.

## 📅 दिवस ८ — २८ ऑक्टोबर २०२६

### डिजिटल व्यवसाय, ऑनलाइन जाहिरात आणि सुरक्षित व्यवहार

डिजिटल साधनांचा योग्य वापर छोट्या व्यवसायाची माहिती ग्राहकांपर्यंत पोहोचविण्यास मदत करू शकतो. मात्र, ऑनलाइन व्यवहार करताना सुरक्षिततेची काळजी घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.

अभ्यासाचे विषय:

* व्यवसायाची माहिती डिजिटल माध्यमांतून प्रसारित करणे.

* ग्राहकांशी मोबाईलद्वारे संवाद साधणे.

* वस्तू किंवा सेवांची स्पष्ट माहिती आणि किंमत देणे.

* डिजिटल पेमेंट स्वीकारताना व्यवहाराची खात्री करणे.

* रोजच्या विक्री आणि खर्चाची डिजिटल नोंद ठेवणे.

* ग्राहकांच्या वैयक्तिक माहितीची गोपनीयता जपणे.

* अनोळखी लिंक, बनावट पेमेंट स्क्रीनशॉट आणि फसव्या संदेशांपासून सावध राहणे.

**आजची कृती :** आपल्या व्यवसायासाठी एक साधा परिचय संदेश तयार करा. त्यात व्यवसायाचे नाव, वस्तू किंवा सेवा आणि संपर्काची योग्य माहिती द्या.

## 📅 दिवस ९ — २९ ऑक्टोबर २०२६

### लघु व्यवसायाचा कृती आराखडा आणि उपलब्ध शासकीय मदतीची माहिती

व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी लेखी कृती आराखडा तयार केल्यास खर्च, ग्राहक, मालाची उपलब्धता आणि अपेक्षित विक्री यांचा अंदाज घेता येतो.

कृती आराखड्यात पुढील मुद्दे असावेत:

१. व्यवसायाचे नाव आणि स्वरूप.

२. ग्राहक कोण असतील?

३. कोणत्या वस्तू किंवा सेवा दिल्या जातील?

४. सुरुवातीचे भांडवल किती लागेल?

५. माल किंवा कच्चा माल कोठून मिळेल?

६. जागा, उपकरणे आणि इतर खर्च किती असतील?

७. विक्रीची किंमत आणि संभाव्य उत्पन्न किती असेल?

८. व्यवसायातील जोखीम कोणती असेल?

९. ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्यासाठी कोणते मार्ग वापरले जातील?

१०. पुढील ३० दिवसांत कोणती पावले उचलायची आहेत?

### शासकीय योजनांची माहिती

व्यवसायासाठी कर्ज, प्रशिक्षण किंवा इतर मदत उपलब्ध आहे का, हे संबंधित योजनेच्या पात्रता निकषांनुसार तपासावे. उदाहरणार्थ, प्रधानमंत्री रोजगार निर्मिती कार्यक्रम (PMEGP) आणि महाराष्ट्रातील संबंधित स्वयंरोजगार महामंडळांच्या योजनांची माहिती अधिकृत संकेतस्थळांवरून मिळवता येते.

अण्णासाहेब पाटील आर्थिक मागास विकास महामंडळाचे संकेतस्थळ : [https://mahaswayamrojgar.maharashtra.gov.in/](https://mahaswayamrojgar.maharashtra.gov.in/)

योजना निवडण्यापूर्वी पुढील बाबी तपासाव्यात:

* अर्जदाराची पात्रता.

* व्यवसायाचा प्रकार आणि प्रकल्पाचा खर्च.

* आवश्यक कागदपत्रे.

* कर्ज, अनुदान किंवा व्याज परताव्याच्या लागू अटी.

* अर्ज करण्याची अधिकृत पद्धत.

* अर्जाची सद्यस्थिती आणि संबंधित कार्यालय.

**महत्त्वाची सूचना :** कोणतीही योजना प्रत्येक व्यक्तीला लागू असेलच असे नाही. कर्ज किंवा आर्थिक मदत मंजूर होण्याची हमी नाही. कोणत्याही एजंटला किंवा अनधिकृत व्यक्तीला खात्रीशीर लाभाच्या आश्वासनावर पैसे देऊ नयेत.

**आजची कृती :** आपल्या व्यवसायासाठी प्राथमिक खर्चाचा अंदाज तयार करा आणि लागू होऊ शकणाऱ्या अधिकृत योजनेची पात्रता तपासा.

## 📅 दिवस १० — ३० ऑक्टोबर २०२६

### स्वयंमूल्यांकन आणि पुढील ३० दिवसांचा कृती आराखडा

या अंतिम दिवशी मागील नऊ दिवसांतील अभ्यासाचा आढावा घेऊन रोजगार, कौशल्य विकास किंवा व्यवसायासाठी प्रत्यक्ष पुढील पावले निश्चित करावीत.

स्वतःला पुढील प्रश्न विचारा:

* मला कोणते काम किंवा व्यवसाय करायचा आहे?

* त्या कामासाठी माझ्याकडे कोणती कौशल्ये आहेत?

* आणखी कोणते प्रशिक्षण आवश्यक आहे?

* व्यवसायासाठी किती भांडवल लागेल?

* आवश्यक जागा आणि परवानग्यांची माहिती घेतली आहे का?

* रोजगारासाठी कोणत्या ठिकाणी अर्ज करणार आहे?

* पुढील ३० दिवसांत कोणती तीन ठोस पावले उचलणार आहे?

### पुढील ३० दिवसांसाठी नमुना कृती आराखडा

* **पहिला आठवडा :** व्यवसाय किंवा करिअरचा पर्याय निश्चित करणे आणि माहिती गोळा करणे.

* **दुसरा आठवडा :** खर्चाचा अंदाज, कागदपत्रे आणि प्रशिक्षणाचे पर्याय तपासणे.

* **तिसरा आठवडा :** रोजगारासाठी अर्ज करणे किंवा व्यवसायासाठी आवश्यक परवानग्यांबाबत चौकशी करणे.

* **चौथा आठवडा :** मिळालेल्या माहितीचा आढावा घेऊन पुढील निर्णय घेणे.

व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी पुरेशी माहिती, आवश्यक परवानग्या आणि आर्थिक नियोजन पूर्ण करावे. रोजगार किंवा प्रशिक्षणासाठी अर्ज करताना अधिकृत सूचनांचे पालन करावे.

---

# ४. पत्र्याचे स्टॉल आणि छोट्या व्यवसायासाठी विशेष मार्गदर्शन

समाजातील काही कुटुंबांना स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याची इच्छा असते; परंतु सुरुवात कुठून करावी, किती खर्च येईल आणि ग्राहक कसे मिळवावेत याबाबत स्पष्ट माहिती नसते.

अशा परिस्थितीत पुढील पद्धतीने नियोजन करता येईल:

**पहिले पाऊल — व्यवसाय निवड:** आपल्या अनुभवाला आणि परिसरातील मागणीला अनुरूप व्यवसाय निवडा.

**दुसरे पाऊल — बाजारपेठेचा अभ्यास:** ग्राहक, स्पर्धा, किंमती आणि मालाचा पुरवठा यांची माहिती मिळवा.

**तिसरे पाऊल — खर्चाचे नियोजन:** उपलब्ध बचत, संभाव्य खर्च आणि परवडणारी आर्थिक मर्यादा निश्चित करा.

**चौथे पाऊल — जागा व परवानगी:** जागेचा कायदेशीर वापर, भाडे आणि आवश्यक परवानग्या तपासा.

**पाचवे पाऊल — व्यवहारांची नोंद:** दररोजची खरेदी, विक्री, खर्च आणि उरलेला माल यांची नोंद ठेवा.

**सहावे पाऊल — ग्राहकांचा विश्वास:** योग्य किंमत, चांगली सेवा, स्वच्छता आणि प्रामाणिक व्यवहार यांना प्राधान्य द्या.

**सातवे पाऊल — व्यवसायाचा आढावा:** काही दिवसांनंतर विक्री, खर्च आणि ग्राहकांचा प्रतिसाद पाहून आवश्यक बदल करा.

व्यवसायात यश मिळविण्यासाठी मेहनतीबरोबरच नियोजन, बाजारपेठेची समज आणि आर्थिक शिस्त महत्त्वाची असते. कोणताही व्यवसाय नफ्याची हमी देत नाही; त्यामुळे निर्णय घेण्यापूर्वी जोखीम समजून घ्यावी.

# ५. रोजगार आणि कौशल्य विकासासाठी महत्त्वाचे अधिकृत दुवे

समाजबांधवांना अधिकृत माहिती मिळावी यासाठी खालील संकेतस्थळांचा उपयोग करता येईल.

**१. महास्वयंम — रोजगार, कौशल्य विकास व उद्योजकता**

[https://www.mahaswayam.gov.in/](https://www.mahaswayam.gov.in/)

**२. महाराष्ट्र राज्य कौशल्य विकास सोसायटी**

[https://kaushalya.mahaswayam.gov.in/](https://kaushalya.mahaswayam.gov.in/)

**३. अण्णासाहेब पाटील आर्थिक मागास विकास महामंडळ**

[https://mahaswayamrojgar.maharashtra.gov.in/](https://mahaswayamrojgar.maharashtra.gov.in/)

या संकेतस्थळांवरील योजना, प्रशिक्षण, नोकऱ्या, अर्जाची मुदत आणि पात्रतेच्या अटी वेळोवेळी बदलू शकतात. त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी संबंधित अधिकृत सूचनांची पडताळणी करावी.

# ६. अभियानाचा समाजबांधवांना संदेश

होलार समाजातील युवक-युवती, महिला आणि बेरोजगार बांधवांनी स्वतःची क्षमता ओळखून रोजगार, कौशल्य प्रशिक्षण आणि स्वयंरोजगाराच्या संधींचा अभ्यास करावा. आर्थिक परिस्थिती, शिक्षण, अनुभव आणि उपलब्ध साधनांनुसार योग्य पर्याय निवडावा.

स्वावलंबन म्हणजे केवळ व्यवसाय सुरू करणे नव्हे; तर योग्य निर्णय घेणे, नवीन कौशल्ये शिकणे, आर्थिक शिस्त पाळणे आणि स्वतःच्या प्रगतीसाठी सातत्याने प्रयत्न करणे होय.

पालकांनी आपल्या मुलांच्या आवडी आणि क्षमतेनुसार त्यांना करिअर निवडण्यासाठी प्रोत्साहन द्यावे. युवकांनी केवळ एका प्रकारच्या नोकरीवर अवलंबून न राहता रोजगाराच्या विविध पर्यायांचा अभ्यास करावा. महिलांनीही उपलब्ध कौशल्ये, प्रशिक्षण आणि स्थानिक मागणी यांच्या आधारे आर्थिक स्वावलंबनाच्या संधींचा विचार करावा.

समाजातील नागरिकांनी एकमेकांना योग्य माहिती द्यावी, अधिकृत संधींचे तपशील शेअर करावेत आणि फसव्या रोजगार किंवा कर्जाच्या आश्वासनांपासून सावध राहावे.

## ७. समाजबांधवांसाठी विशेष आवाहन

होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे यांच्या वतीने राबविण्यात येणाऱ्या या विशेष दहा दिवसीय अभ्यास व मार्गदर्शन अभियानात समाजबांधवांनी सक्रिय सहभाग घ्यावा.

या अभियानासंदर्भात पत्र्याचे स्टॉल उभारणे, छोटा व्यवसाय सुरू करणे, रोजगाराच्या संधी शोधणे, करिअर निवडणे, कौशल्य प्रशिक्षण घेणे किंवा शासकीय योजनांची माहिती मिळविणे याबाबत काही प्रश्न असल्यास ग्रुपवर विचारणा करावी. उपलब्ध माहितीच्या आधारे मार्गदर्शन करण्याचा प्रयत्न केला जाईल.

**संस्थेच्या सर्व समाजहित अभियानांची सविस्तर माहिती अधिकृत वेबसाइटवर उपलब्ध आहे.** समाजबांधवांनी वेबसाइटला भेट देऊन विविध अभियानांची माहिती वाचावी आणि ती गरजू नागरिकांपर्यंत पोहोचवावी.

🌐 **अधिकृत वेबसाइट :**

[https://holarsamajsamajiksanstha.blogspot.com/?m=1](https://holarsamajsamajiksanstha.blogspot.com/?m=1)

---

# 🚩 अभियानाचा प्रेरणादायी संदेश 🚩

**“नोकरीच्या संधी शोधा, कौशल्ये विकसित करा, व्यवसायाचे नियोजन करा आणि स्वावलंबनाच्या दिशेने आत्मविश्वासाने वाटचाल करा!”**

💼 **स्वावलंबनातून आर्थिक सक्षमतेकडे…**

🎓 **कौशल्यातून रोजगाराकडे…**

🌟 **रोजगारातून कुटुंबाच्या प्रगतीकडे…**

🤝 **आणि सामूहिक प्रयत्नांतून समाजाच्या सर्वांगीण विकासाकडे!**

---

**होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे**

**ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था**

**संस्थापक अध्यक्ष : आदरणीय श्री. नामदेव श्रीरंग आयवळे**

**शिक्षण • संघटन • स्वाभिमान**

**जय भीम!**

अधिकृत रोजगार आणि कौशल्यविकासाच्या माहितीकरिता महास्वयंम, महाराष्ट्र राज्य कौशल्य विकास सोसायटी आणि संबंधित महामंडळांची संकेतस्थळे लेखात दिली आहेत.


Mahaswayam

+2

अभियान क्रमांक पाच समाजभूषण भगवान जावीर गुरुजी व्यसनमुक्ती अभियान

 # 🚭 अभियान क्रमांक ५

# समाजभूषण कैलासवासी भगवान जावीर गुरुजी व्यसनमुक्ती अभियान

## 🌿 “व्यसनमुक्त युवक • सुदृढ कुटुंब • सक्षम समाज”

### विशेष दहा दिवसांचा अभ्यास व मार्गदर्शन आराखडा

**कालावधी : २१ ऑक्टोबर ते ३० ऑक्टोबर २०२६**

**आयोजक :** होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे

**ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था**

**संस्थापक अध्यक्ष :** आदरणीय श्री. नामदेवराव श्रीरंग आयवळे

**व्यसनमुक्ती अभियान मार्गदर्शक :** श्री. रविकांत सर

---

## १. अभियानाची प्रस्तावना

व्यसनमुक्त समाजनिर्मिती ही केवळ एका व्यक्तीची जबाबदारी नसून ती संपूर्ण कुटुंबाची आणि समाजाची सामूहिक जबाबदारी आहे. तंबाखू, गुटखा, सिगारेट, मद्यपान आणि इतर व्यसनांच्या आहारी गेल्यामुळे व्यक्तीच्या आरोग्यावर, आर्थिक परिस्थितीवर, शिक्षणावर, रोजगारावर तसेच कौटुंबिक आणि सामाजिक जीवनावर प्रतिकूल परिणाम होऊ शकतो.

विशेषतः तरुण पिढी ही समाजाची खरी ताकद आहे. युवकांनी व्यसनांपासून दूर राहून शिक्षण, कौशल्य विकास, रोजगार, क्रीडा, कला, सामाजिक कार्य आणि विधायक उपक्रमांमध्ये सहभाग घेतल्यास कुटुंबाची प्रगती आणि समाजाचा सर्वांगीण विकास साधता येऊ शकतो.

याच सामाजिक जाणिवेतून **होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे** यांच्या माध्यमातून *समाजभूषण कैलासवासी भगवान जावीर गुरुजी व्यसनमुक्ती अभियान* राबविण्यात येत आहे.

या अभियानाच्या माध्यमातून व्यसनमुक्त जीवनशैलीचा प्रसार करणे, युवकांमध्ये सकारात्मक विचार रुजविणे, पालकांना योग्य मार्गदर्शन करणे, व्यसनांचे दुष्परिणाम समजावून सांगणे आणि व्यसनमुक्त कुटुंब व सक्षम समाज निर्माण करण्यासाठी जनजागृती करणे हा मुख्य उद्देश आहे.

या अभियानांतर्गत दिनांक **२१ ऑक्टोबर ते ३० ऑक्टोबर २०२६** या कालावधीत दहा दिवसांचा विशेष अभ्यास व मार्गदर्शन आराखडा तयार करण्यात आला आहे.

## २. अभियानाची प्रमुख उद्दिष्टे

१. होलार समाजामध्ये व्यसनमुक्त जीवनशैलीविषयी जागरूकता निर्माण करणे.

२. युवक-युवती आणि विद्यार्थ्यांना व्यसनांपासून दूर राहण्यासाठी प्रेरित करणे.

३. तंबाखू, गुटखा, सिगारेट, मद्यपान आणि इतर व्यसनांच्या दुष्परिणामांची माहिती देणे.

४. मानसिक स्वास्थ्य, तणाव व्यवस्थापन आणि आत्मविश्वास यांचे महत्त्व समजावून सांगणे.

५. कुटुंबातील सुसंवाद, पालकांची भूमिका आणि सकारात्मक वातावरण यांना प्रोत्साहन देणे.

६. युवकांना शिक्षण, करिअर, कौशल्य विकास आणि रोजगाराच्या दिशेने प्रेरित करणे.

७. चांगली संगत, शिस्त, वेळेचे नियोजन आणि आरोग्यदायी सवयी विकसित करण्यास प्रोत्साहन देणे.

८. व्यसनाधीन व्यक्तींना दोष न देता त्यांना योग्य समुपदेशन आणि वैद्यकीय मदत घेण्यासाठी मार्गदर्शन करणे.

९. समाजातील विविध घटकांना व्यसनमुक्ती जनजागृतीच्या कार्यात सहभागी करून घेणे.

१०. व्यसनमुक्त, निरोगी, सुसंस्कारित आणि सक्षम समाजनिर्मितीसाठी सामूहिक प्रयत्नांना चालना देणे.

---

# ३. विशेष दहा दिवसांचा अभ्यास व मार्गदर्शन आराखडा

## 📅 पहिला दिवस — २१ ऑक्टोबर २०२६

### 🌱 विषय : व्यसनमुक्त जीवनाचा संकल्प

व्यसनमुक्त जीवन ही आरोग्यपूर्ण आणि आनंदी भविष्याची पहिली पायरी आहे. प्रत्येक व्यक्तीने स्वतःच्या जीवनातील उद्दिष्टे निश्चित करून व्यसनांपासून दूर राहण्याचा सकारात्मक संकल्प करणे आवश्यक आहे.

**अभ्यासाचे प्रमुख मुद्दे :**

* व्यसनमुक्त जीवन म्हणजे काय?

* व्यसनांपासून दूर राहण्याचे महत्त्व.

* व्यसनाची सुरुवात होण्यामागील संभाव्य कारणे.

* मित्रांच्या दबावाला योग्य पद्धतीने नकार कसा द्यावा?

* स्वतःच्या जीवनातील ध्येय निश्चित करणे.

* वेळेचा सदुपयोग आणि सकारात्मक विचारसरणी.

**आजचा संकल्प :** मी स्वतःच्या आरोग्याची काळजी घेईन, व्यसनांपासून दूर राहीन आणि इतरांनाही निरोगी जीवनासाठी प्रेरित करीन.

## 📅 दुसरा दिवस — २२ ऑक्टोबर २०२६

### 🚭 विषय : तंबाखू, गुटखा, सिगारेट व इतर व्यसनांचे दुष्परिणाम

व्यसनांचे आकर्षण सुरुवातीला कमी वाटू शकते; मात्र कालांतराने त्याचा व्यक्तीच्या आरोग्यावर, आर्थिक परिस्थितीवर आणि दैनंदिन जीवनावर परिणाम होऊ शकतो.

**अभ्यासाचे प्रमुख मुद्दे :**

* तंबाखू व गुटखा सेवनाचे आरोग्यविषयक धोके.

* सिगारेट व धूम्रपानाचे दुष्परिणाम.

* मद्यपानामुळे व्यक्ती आणि कुटुंबावर होणारे परिणाम.

* व्यसनांमुळे होणारा अनावश्यक आर्थिक खर्च.

* व्यसनांबाबत चुकीच्या समजुती आणि वास्तव.

* व्यसन सोडण्यासाठी योग्य मदत घेण्याचे महत्त्व.

**आजचा संदेश :** व्यसनांपासून दूर राहणे म्हणजे आपल्या आरोग्याचे, कुटुंबाचे आणि भविष्याचे संरक्षण करणे.

## 📅 तिसरा दिवस — २३ ऑक्टोबर २०२६

### 🧠 विषय : मानसिक आरोग्य, तणाव व्यवस्थापन आणि आत्मविश्वास

तणाव, चिंता, निराशा किंवा वैयक्तिक अडचणींना सामोरे जाताना काही व्यक्ती व्यसनांकडे वळू शकतात. अशा वेळी व्यसन हा उपाय नसून आरोग्यदायी मार्गांचा अवलंब करणे महत्त्वाचे आहे.

**अभ्यासाचे प्रमुख मुद्दे :**

* मानसिक स्वास्थ्याचे महत्त्व.

* तणावाची कारणे ओळखणे.

* तणाव हाताळण्यासाठी आरोग्यदायी उपाय.

* कुटुंबीय आणि विश्वासू व्यक्तींशी संवाद साधणे.

* आत्मविश्वास आणि भावनिक संतुलन वाढविणे.

* आवश्यकतेनुसार प्रशिक्षित समुपदेशक किंवा आरोग्यतज्ज्ञांची मदत घेणे.

**आजचा संदेश :** मनातील अडचणी लपवू नका. योग्य व्यक्तीशी संवाद साधा आणि मदत घेण्यास संकोच करू नका.

## 📅 चौथा दिवस — २४ ऑक्टोबर २०२६

### 👨‍👩‍👧 विषय : व्यसनमुक्तीमध्ये कुटुंबाची भूमिका

कुटुंब हे व्यक्तीला आधार, प्रेम आणि सुरक्षितता देणारे महत्त्वाचे केंद्र आहे. कुटुंबातील संवाद आणि सहकार्य व्यसनमुक्त जीवनाकडे वाटचाल करण्यास मदत करू शकते.

**अभ्यासाचे प्रमुख मुद्दे :**

* कुटुंबातील प्रेम, विश्वास आणि सुसंवाद.

* पालकांची जबाबदारी आणि मुलांशी मैत्रीपूर्ण संवाद.

* युवकांच्या समस्या समजून घेणे.

* व्यसनाधीन व्यक्तीशी संवेदनशीलतेने वागणे.

* घरामध्ये आरोग्यदायी आणि सकारात्मक वातावरण निर्माण करणे.

* व्यसन सोडण्याच्या प्रयत्नात कुटुंबीयांचा आधार.

**आजचा संदेश :** दोष देण्याऐवजी संवाद साधा, अपमान करण्याऐवजी आधार द्या आणि योग्य मदतीचा मार्ग दाखवा.

## 📅 पाचवा दिवस — २५ ऑक्टोबर २०२६

### 🎓 विषय : युवक विकास, शिक्षण, करिअर आणि कौशल्य विकास

युवकांच्या हातात समाजाचे भविष्य आहे. शिक्षण, कौशल्य, रोजगार आणि विधायक उपक्रम यांमध्ये सहभाग वाढल्यास युवकांना सकारात्मक दिशा मिळू शकते.

**अभ्यासाचे प्रमुख मुद्दे :**

* शिक्षणाचे जीवनातील महत्त्व.

* करिअर नियोजन आणि ध्येय निश्चिती.

* कौशल्य विकासाच्या संधी.

* स्पर्धा परीक्षा आणि रोजगाराभिमुख तयारी.

* वेळेचे योग्य व्यवस्थापन.

* क्रीडा, कला आणि सामाजिक कार्यातील सहभाग.

* व्यसनांऐवजी प्रगतीला प्राधान्य देणे.

**आजचा संदेश :** आपली ऊर्जा व्यसनांमध्ये वाया घालवू नका; ती शिक्षण, कौशल्य आणि उज्ज्वल भविष्य घडविण्यासाठी वापरा.

## 📅 सहावा दिवस — २६ ऑक्टोबर २०२६

### ❤️ विषय : निरोगी जीवनशैली आणि चांगल्या सवयी

निरोगी जीवनशैली ही व्यसनमुक्त जीवनाचा महत्त्वाचा भाग आहे. दैनंदिन दिनचर्येमध्ये आरोग्यदायी सवयींचा समावेश केल्याने शारीरिक आणि मानसिक स्वास्थ्य टिकविण्यास मदत होते.

**अभ्यासाचे प्रमुख मुद्दे :**

* संतुलित आणि पौष्टिक आहार.

* नियमित व्यायाम व शारीरिक हालचाल.

* पुरेशी झोप आणि नियमित दिनचर्या.

* योग, ध्यान किंवा श्वसनाचे सुरक्षित सराव.

* मोबाईल आणि डिजिटल माध्यमांचा संतुलित वापर.

* छंद, वाचन, खेळ आणि सकारात्मक उपक्रम.

* आरोग्याच्या समस्यांसाठी योग्य वैद्यकीय सल्ला.

**आजचा संदेश :** चांगल्या सवयींची सुरुवात आजच करा. निरोगी शरीर आणि सकारात्मक मन हे जीवनातील मोठे बळ आहे.

## 📅 सातवा दिवस — २७ ऑक्टोबर २०२६

### 🌟 विषय : व्यक्तिमत्त्व विकास, शिस्त आणि नेतृत्वगुण

आत्मविश्वास, शिस्त, निर्णयक्षमता आणि प्रभावी संवाद ही यशस्वी जीवनासाठी महत्त्वाची कौशल्ये आहेत. युवकांनी स्वतःच्या क्षमतांचा विकास करून समाजात आदर्श निर्माण करावा.

**अभ्यासाचे प्रमुख मुद्दे :**

* आत्मविश्वास वाढविण्याचे मार्ग.

* प्रभावी संवादकौशल्य.

* निर्णयक्षमता आणि आत्मनियंत्रण.

* वेळेचे नियोजन व शिस्त.

* नेतृत्वगुण आणि सामाजिक जबाबदारी.

* नकारात्मक दबावाला सामोरे जाण्याची क्षमता.

* आदर्श व्यक्तिमत्त्वांकडून प्रेरणा घेणे.

**आजचा संदेश :** खरे नेतृत्व स्वतःच्या जीवनाला योग्य दिशा देण्यात आणि इतरांना चांगल्या कार्यासाठी प्रेरित करण्यात आहे.

## 📅 आठवा दिवस — २८ ऑक्टोबर २०२६

### 🤝 विषय : चांगली संगत, सामाजिक जबाबदारी आणि व्यसनमुक्त परिसर

मित्रपरिवार आणि सामाजिक वातावरणाचा व्यक्तीच्या सवयींवर प्रभाव पडू शकतो. सकारात्मक संगत आणि विधायक उपक्रमांमुळे चांगल्या सवयी विकसित करण्यास मदत होते.

**अभ्यासाचे प्रमुख मुद्दे :**

* चांगल्या संगतीचे महत्त्व.

* व्यसनासाठी प्रवृत्त करणाऱ्या दबावाला नकार देणे.

* क्रीडा, सांस्कृतिक आणि शैक्षणिक उपक्रम.

* युवकांचा समाजहिताच्या कार्यातील सहभाग.

* कुटुंब, शाळा, महाविद्यालय आणि सामाजिक संस्थांची भूमिका.

* व्यसनमुक्तीविषयी जनजागृती संदेश प्रसारित करणे.

* व्यसनाधीन व्यक्तीला मदत घेण्यासाठी प्रोत्साहित करणे.

**आजचा संदेश :** चांगली संगत निवडा, चांगले विचार जोपासा आणि व्यसनमुक्त समाजनिर्मितीसाठी पुढाकार घ्या.

## 📅 नववा दिवस — २९ ऑक्टोबर २०२६

### 🩺 विषय : व्यसन सोडण्यासाठी मदत, समुपदेशन आणि पुनर्वसन

व्यसन सोडण्याचा निर्णय घेणे ही महत्त्वाची सुरुवात आहे. काही व्यक्तींना व्यसन सोडताना शारीरिक किंवा मानसिक अडचणी येऊ शकतात. अशा वेळी तज्ज्ञांची मदत घेणे आवश्यक असते.

**अभ्यासाचे प्रमुख मुद्दे :**

* व्यसन सोडण्याचा निर्णय आणि तयारी.

* व्यसनाला कारणीभूत ठरणाऱ्या परिस्थिती ओळखणे.

* कुटुंबीयांचा आणि विश्वासू व्यक्तींचा आधार.

* प्रशिक्षित समुपदेशकांची मदत.

* डॉक्टर आणि अधिकृत व्यसनमुक्ती केंद्रांचा सल्ला.

* उपचार, पुनर्वसन आणि पुन्हा व्यसनाकडे वळण्याचा धोका कमी करण्यासाठी मदत.

* व्यसनाधीन व्यक्तीशी सन्मानाने वागण्याचे महत्त्व.

**महत्त्वाची आरोग्यविषयक सूचना :** दीर्घकाळ किंवा मोठ्या प्रमाणात मद्यपान करणाऱ्या व्यक्तीने अचानक मद्यपान बंद करण्यापूर्वी वैद्यकीय सल्ला घ्यावा. काही परिस्थितींमध्ये मद्य सोडताना गंभीर लक्षणे उद्भवू शकतात.

**आजचा संदेश :** व्यसन सोडण्यासाठी मदत मागणे ही कमजोरी नसून स्वतःचे जीवन बदलण्याच्या दिशेने टाकलेले धाडसी पाऊल आहे.

## 📅 दहावा दिवस — ३० ऑक्टोबर २०२६

### 🎯 विषय : व्यसनमुक्त जीवनाचा कृती आराखडा, प्रश्नोत्तर आणि सामूहिक संकल्प

दहा दिवसांच्या अभ्यासाचा उद्देश केवळ माहिती मिळविणे नसून ती दैनंदिन जीवनात उपयोगात आणणे हा आहे. प्रत्येक व्यक्तीने स्वतःसाठी आणि कुटुंबासाठी व्यसनमुक्त जीवनाचा कृती आराखडा तयार करावा.

**अभ्यासाचे प्रमुख मुद्दे :**

* मागील नऊ दिवसांच्या विषयांचा आढावा.

* व्यसनमुक्त जीवनासाठी वैयक्तिक उद्दिष्टे निश्चित करणे.

* आरोग्यदायी सवयींचे पालन करणे.

* व्यसनाला कारणीभूत ठरणाऱ्या प्रसंगांपासून दूर राहण्याची योजना.

* गरजेनुसार समुपदेशन व वैद्यकीय मदत घेणे.

* कुटुंब आणि मित्रपरिवाराला सकारात्मक संदेश देणे.

* समाजबांधवांच्या प्रश्नांवर चर्चा आणि शंका समाधान.

* व्यसनमुक्त समाजनिर्मितीसाठी सामूहिक संकल्प.

**आजचा संकल्प :** मी व्यसनमुक्त जीवनशैलीचा स्वीकार करण्यासाठी प्रयत्न करीन, माझ्या कुटुंबाला सकारात्मक प्रेरणा देईन आणि व्यसनमुक्त समाजनिर्मितीसाठी माझ्या परीने योगदान देईन.

---

## ४. व्यसनमुक्त जीवनासाठी सात महत्त्वाच्या कृती

१. व्यसनांपासून दूर राहण्याचा ठाम निर्णय घ्या.

२. व्यसन करण्यास प्रवृत्त करणाऱ्या सवयी, प्रसंग आणि दबाव ओळखा.

३. व्यायाम, वाचन, खेळ, कला आणि कौशल्य विकासासाठी वेळ द्या.

४. कुटुंबीय आणि विश्वासू व्यक्तींशी मोकळेपणाने संवाद साधा.

५. व्यसन सोडण्यास अडचण येत असल्यास तज्ज्ञांची मदत घ्या.

६. व्यसनाधीन व्यक्तीची हेटाळणी किंवा अपमान न करता तिला योग्य मदत मिळवून द्या.

७. व्यसनमुक्तीचा संदेश आपल्या मित्रपरिवारात, कुटुंबात आणि परिसरात पोहोचवा.

## ५. समाजबांधवांसाठी विशेष आवाहन

होलार समाजातील सर्व युवक-युवती, विद्यार्थी, पालक, महिला, ज्येष्ठ नागरिक आणि समाजहितैषी व्यक्तींना विनम्र आवाहन करण्यात येते की, या व्यसनमुक्ती अभियानातील अभ्यासविषयक माहिती वाचावी, त्यावर विचार करावा आणि आपल्या दैनंदिन जीवनात सकारात्मक बदल घडविण्याचा प्रयत्न करावा.

व्यसनमुक्त समाजनिर्मितीसाठी केवळ सूचना देणे पुरेसे नाही; तर योग्य माहिती, सहकार्य, संवेदनशीलता आणि आवश्यकतेनुसार उपचार व समुपदेशन यांची जोड देणे गरजेचे आहे.

प्रत्येक कुटुंबाने आपल्या मुलांशी आणि युवकांशी संवाद साधावा. युवकांनी आरोग्य, शिक्षण आणि करिअरला प्राधान्य द्यावे. समाजातील प्रत्येक घटकाने व्यसनमुक्तीच्या जनजागृतीमध्ये आपले योगदान द्यावे.

## ६. अभियानाची माहिती कुठे मिळेल?

या अभियानासह संस्थेच्या इतर समाजहित उपक्रमांची सविस्तर माहिती, अभ्यास आराखडे, मार्गदर्शनपर लेख आणि उपलब्ध संदर्भ साहित्य संस्थेच्या अधिकृत वेबसाईटवर पाहता येईल.

**अधिकृत वेबसाईट क्रमांक १ :**

[https://holarsamajsamajiksanstha.blogspot.com/?m=1](https://holarsamajsamajiksanstha.blogspot.com/?m=1)

**अधिकृत वेबसाईट क्रमांक २ :**

[https://holarsamajssp.blogspot.com/](https://holarsamajssp.blogspot.com/)

**सूचना :** अभियानासंबंधी काही शंका, प्रश्न किंवा सूचना असल्यास संबंधित ग्रुपवर विचारणा करावी.

## ७. अभियानाचे प्रेरणादायी ब्रीदवाक्य

**“व्यसनाला नकार — जीवनाला होकार!”**

**“व्यसनमुक्त युवक — सुदृढ कुटुंब — सक्षम समाज!”**

**“स्वतः व्यसनमुक्त व्हा, कुटुंबाला प्रेरणा द्या आणि समाजाच्या उज्ज्वल भविष्यासाठी योगदान द्या!”**

**“आजचा सकारात्मक निर्णय उद्याचे जीवन बदलू शकतो!”**

---

## ८. अभियानाचे आयोजक व मार्गदर्शक

**अभियान :** समाजभूषण कैलासवासी भगवान जावीर गुरुजी व्यसनमुक्ती अभियान

**मार्गदर्शक :** श्री. रविकांत सर

**आयोजक :** होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे

**संस्थापक अध्यक्ष :** आदरणीय श्री. नामदेवराव श्रीरंग आयवळे

**संस्थेची ओळख :** ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था

**१३ समाजहित अभियान — सर्व सेवा पूर्णपणे मोफत**

### 📚 शिक्षण • संघटन • स्वाभिमान

### ✊ जय भीम • जय संविधान • जय भारत

**होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे यांच्या वतीने सर्व समाजबांधवांना व्यसनमुक्त, निरोगी आणि सकारात्मक जीवनासाठी मनःपूर्वक शुभेच्छा

अभियान क्रमांक सहा सर्वधर्मसमभाव वधुवर सुचक अभियान योग्य परिचय विचारपूर्वक निर्णय संस्कृत कुटुंब प्रगत समाज

 🌺 सर्व धर्म समभाव वधू-वर सूचक अभियान 🌺

# 🌺 सर्व धर्म समभाव वधू-वर सूचक अभियान 🌺

## योग्य परिचय • विचारपूर्वक निर्णय • सुसंस्कृत कुटुंब • प्रगत समाज

**होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे**

**ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था**

**संस्थापक अध्यक्ष : आदरणीय श्री. नामदेवराव श्रीरंग आयवळे**

📅 **विशेष अभ्यास व जनजागृती कालावधी : २१ ऑक्टोबर २०२६ ते ३० ऑक्टोबर २०२६**

📚 **१३ समाजहित अभियान — अभियान क्रमांक ६**

### प्रस्तावना : विवाह म्हणजे केवळ दोन व्यक्तींचे नव्हे, तर दोन कुटुंबांचे नाते!

विवाह हा प्रत्येक व्यक्तीच्या जीवनातील एक महत्त्वाचा टप्पा आहे. विवाहाच्या माध्यमातून दोन व्यक्ती एकत्र येतात, दोन कुटुंबांमध्ये नाते निर्माण होते आणि नव्या संसाराची सुरुवात होते. हे नाते विश्वास, परस्पर आदर, समजूतदारपणा, समानता आणि जबाबदारी या मूल्यांवर आधारित असणे आवश्यक आहे.

आजच्या बदलत्या सामाजिक परिस्थितीत सुशिक्षित, स्वावलंबी, सुसंस्कृत आणि जबाबदार जीवनसाथी निवडताना अनेक कुटुंबांना योग्य माहिती, मार्गदर्शन आणि विश्वासार्ह परिचयाची गरज भासते. विवाह जुळवताना केवळ आर्थिक परिस्थिती, बाह्यरूप किंवा सामाजिक प्रतिष्ठा यांचाच विचार न करता, दोन्ही व्यक्तींचे विचार, शिक्षण, स्वभाव, आवडीनिवडी, जीवनातील उद्दिष्टे आणि परस्पर सन्मान यांना महत्त्व देणे गरजेचे आहे.

याच सामाजिक जाणीवेतून **होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे** यांच्या १३ समाजहित अभियानांच्या उपक्रमांतर्गत **“सर्व धर्म समभाव वधू-वर सूचक अभियान”** राबविण्याचा उद्देश आहे.

या अभियानाच्या माध्यमातून विवाहविषयक सकारात्मक विचार, योग्य परिचय, कुटुंबीयांमधील संवाद, महिला सक्षमीकरण, हुंडामुक्त विवाह आणि सर्व धर्मांचा आदर या मूल्यांविषयी समाजामध्ये जनजागृती करण्यावर भर देण्यात येत आहे.

---

## १. अभियानाची प्रमुख संकल्पना

**“विवाहात समानता, नात्यांत विश्वास आणि कुटुंबात परस्पर सन्मान!”**

वधू-वर परिचयाची प्रक्रिया अधिक विचारपूर्वक, सुसंस्कृत आणि जबाबदारीने पार पडावी, ही या अभियानामागील महत्त्वाची संकल्पना आहे.

विवाहासाठी योग्य जोडीदार निवडताना मुलगा आणि मुलगी या दोघांच्याही मतांना समान महत्त्व मिळाले पाहिजे. विवाह हा कोणत्याही व्यक्तीवर लादलेला निर्णय नसून, दोन्ही व्यक्तींच्या स्वेच्छेने, संमतीने आणि विचारपूर्वक घेतलेला निर्णय असावा.

या अभियानातून पुढील बाबींविषयी जनजागृती करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.

* वधू-वर परिचय करताना योग्य आणि सत्य माहितीचे महत्त्व.

* शिक्षण, करिअर, कौशल्य आणि स्वावलंबनाला प्राधान्य.

* मुलगा आणि मुलगी यांना समान सन्मान व समान निर्णयस्वातंत्र्य.

* हुंडामुक्त, साधे आणि सन्मानपूर्वक विवाह.

* सर्व धर्म, पंथ आणि सामाजिक घटकांविषयी आदरभाव.

* विवाहापूर्वी कुटुंबीयांमध्ये स्पष्ट आणि सकारात्मक संवाद.

* वैयक्तिक माहितीची गोपनीयता आणि सुरक्षितता.

* विवाहविषयक निर्णय घेताना घाई न करता योग्य पडताळणी.

## २. अभियानाची प्रमुख उद्दिष्टे

### १) योग्य वधू-वर परिचयाविषयी जनजागृती

विवाहासाठी इच्छुक युवक-युवती आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना योग्य परिचयाचे महत्त्व समजावून सांगणे. परिचयाच्या वेळी शिक्षण, व्यवसाय, जीवनदृष्टी, कौटुंबिक अपेक्षा आणि भविष्यातील नियोजन याविषयी स्पष्ट चर्चा करण्यास प्रोत्साहन देणे.

### २) शिक्षण आणि स्वावलंबनाला प्रोत्साहन

विवाहापूर्वी युवक-युवतींनी आपले शिक्षण, कौशल्य, करिअर आणि आर्थिक स्वावलंबन यांचा विचार करावा. विवाहानंतरही दोघांच्या वैयक्तिक प्रगतीला आणि करिअरला परस्पर सहकार्य मिळावे, हा विचार समाजात रुजविणे.

### ३) महिला सन्मान आणि समानतेचा संदेश

मुलगी ही कुटुंबाची जबाबदारी किंवा ओझे नसून, ती सक्षम व्यक्तिमत्त्व आहे. तिचे शिक्षण, तिची स्वप्ने, तिचे करिअर आणि तिचे निर्णय यांचा सन्मान झाला पाहिजे. विवाहानंतरही तिला सन्मानाने आणि समानतेने जगण्याचा अधिकार आहे.

### ४) हुंडामुक्त विवाहासाठी प्रबोधन

हुंड्याच्या अपेक्षेमुळे निर्माण होणारा आर्थिक आणि मानसिक ताण टाळण्यासाठी समाजाने पुढाकार घ्यावा. विवाह हा आर्थिक व्यवहार नसून परस्पर विश्वासाचे नाते आहे. हुंड्याची मागणी न करता, साधेपणाने आणि सन्मानपूर्वक विवाह करण्याचा विचार समाजात रुजविणे.

### ५) सर्व धर्म समभाव आणि सामाजिक सलोखा

प्रत्येक धर्म, पंथ आणि समाजातील व्यक्तींच्या श्रद्धांचा आदर करणे, परस्पर समजूतदारपणा वाढविणे आणि सामाजिक सलोखा जपणे हा या अभियानाचा वैचारिक आधार आहे.

विवाहविषयक निर्णय घेताना संबंधित व्यक्तींची स्वेच्छा, संमती, कायदेशीर अटी आणि कौटुंबिक परिस्थिती यांचा विचार करणे आवश्यक आहे. सर्व धर्मांचा आदर राखून, कोणावरही दबाव न आणता समजूतदार संवादाला प्रोत्साहन देणे महत्त्वाचे आहे.

### ६) कुटुंबीयांमध्ये संवाद वाढविणे

विवाहापूर्वी दोन्ही कुटुंबांनी एकमेकांशी मोकळेपणाने चर्चा करावी. अपेक्षा, जबाबदाऱ्या, राहणीमान, नोकरी-व्यवसाय, आर्थिक नियोजन आणि भविष्यातील उद्दिष्टे यांविषयी स्पष्टता ठेवावी.

### ७) सुरक्षित आणि जबाबदार परिचयाची जाणीव

वधू-वर परिचयाच्या प्रक्रियेत वैयक्तिक माहितीचा गैरवापर होऊ नये, यासाठी काळजी घेणे आवश्यक आहे. कोणतीही माहिती स्वीकारण्यापूर्वी तिची योग्य पडताळणी करावी. आर्थिक व्यवहार, संशयास्पद मागण्या किंवा दिशाभूल करणाऱ्या दाव्यांपासून सावध राहावे.

---

## ३. विशेष दहा दिवसीय अभ्यास व जनजागृती आराखडा

📅 **कालावधी : २१ ऑक्टोबर ते ३० ऑक्टोबर २०२६**

या दहा दिवसांत विवाहविषयक विविध महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर माहिती, विचारमंथन आणि समाजप्रबोधन करण्याचा आराखडा पुढीलप्रमाणे आहे.

### 📌 दिवस १ — २१ ऑक्टोबर २०२६

**विषय : सर्व धर्म समभाव वधू-वर सूचक अभियानाची ओळख**

विवाहाचे सामाजिक महत्त्व, योग्य परिचयाची गरज आणि विवाहविषयक निर्णय विचारपूर्वक घेण्याचे महत्त्व समजून घेणे.

**आजचा संदेश :** योग्य परिचय हा सुदृढ नात्याचा पहिला टप्पा आहे.

### 📌 दिवस २ — २२ ऑक्टोबर २०२६

**विषय : शिक्षण, करिअर आणि स्वावलंबन**

विवाहासाठी जोडीदार निवडताना शिक्षण, नोकरी, व्यवसाय, कौशल्ये, भविष्यातील ध्येय आणि वैयक्तिक प्रगती यांचा विचार कसा करावा, याविषयी मार्गदर्शन.

**आजचा संदेश :** सुशिक्षित आणि स्वावलंबी व्यक्ती सशक्त कुटुंबाच्या निर्मितीत महत्त्वाची भूमिका बजावते.

### 📌 दिवस ३ — २३ ऑक्टोबर २०२६

**विषय : वधू-वरांची संमती आणि निर्णयस्वातंत्र्य**

विवाह हा दोन्ही व्यक्तींच्या स्वेच्छेने आणि संमतीने होणे का आवश्यक आहे, याविषयी जनजागृती. मुलगा आणि मुलगी यांच्या भावना, अपेक्षा आणि विचारांना समान महत्त्व देण्याचा संदेश.

**आजचा संदेश :** विवाहाचा निर्णय दोघांचा; सन्मान आणि संमती दोघांची!

### 📌 दिवस ४ — २४ ऑक्टोबर २०२६

**विषय : हुंडामुक्त आणि साध्या विवाहाचे महत्त्व**

हुंड्याच्या अपेक्षांमुळे कुटुंबांवर पडणारा आर्थिक ताण, विवाहातील अनावश्यक खर्च आणि दिखाव्याची स्पर्धा यांविषयी जागृती करणे. साध्या, सन्मानपूर्वक आणि हुंडामुक्त विवाहाला प्रोत्साहन देणे.

**आजचा संदेश :** हुंडा नव्हे, गुणांना महत्त्व द्या; दिखावा नव्हे, नात्यांतील विश्वास जपा.

### 📌 दिवस ५ — २५ ऑक्टोबर २०२६

**विषय : विवाहापूर्वी योग्य माहिती आणि पडताळणी**

वधू-वरांचे शिक्षण, नोकरी किंवा व्यवसाय, कौटुंबिक माहिती आणि वैवाहिक अपेक्षा यांविषयी योग्य माहिती घेण्याचे महत्त्व समजावून सांगणे. आवश्यक कागदपत्रे आणि दाव्यांची योग्य पडताळणी करण्याची सवय लावणे.

**आजचा संदेश :** विश्वास महत्त्वाचा; पण योग्य पडताळणीही तितकीच आवश्यक.

### 📌 दिवस ६ — २६ ऑक्टोबर २०२६

**विषय : वैवाहिक जीवनातील परस्पर आदर आणि जबाबदारी**

विवाहानंतर घरगुती जबाबदाऱ्या, आर्थिक नियोजन, वैयक्तिक स्वातंत्र्य, कुटुंबीयांशी संबंध आणि परस्पर सहकार्य यांचे महत्त्व समजून घेणे.

**आजचा संदेश :** संसार सुखाचा होतो तो अधिकार गाजवून नव्हे, तर एकमेकांना समजून घेऊन.

### 📌 दिवस ७ — २७ ऑक्टोबर २०२६

**विषय : सर्व धर्म समभाव आणि सामाजिक सलोखा**

विविध धर्म, पंथ आणि संस्कृतींचा आदर, परस्पर समजूतदारपणा आणि सामाजिक सलोखा यांविषयी जनजागृती करणे. विवाहविषयक निर्णयात व्यक्तींची स्वेच्छा, संमती आणि लागू कायदेशीर अटी यांचा आदर करण्याचा संदेश देणे.

**आजचा संदेश :** विविधतेचा आदर, संवादातून समजूतदारपणा आणि समाजात सलोखा!

### 📌 दिवस ८ — २८ ऑक्टोबर २०२६

**विषय : पालकांची भूमिका आणि युवक-युवतींशी संवाद**

पालकांनी विवाहाच्या निर्णयात मार्गदर्शकाची भूमिका निभावावी. मुलगा-मुलगी यांच्या मतांचा आदर करावा, त्यांच्या अपेक्षा समजून घ्याव्यात आणि दबावाऐवजी संवादातून निर्णय घेण्यास मदत करावी.

**आजचा संदेश :** पालकांचे मार्गदर्शन आणि युवक-युवतींची संमती यांचा समतोल महत्त्वाचा.

### 📌 दिवस ९ — २९ ऑक्टोबर २०२६

**विषय : वैयक्तिक माहितीची गोपनीयता आणि ऑनलाइन सुरक्षितता**

वधू-वरांची छायाचित्रे, दूरध्वनी क्रमांक, पत्ता, शैक्षणिक कागदपत्रे आणि इतर वैयक्तिक माहिती शेअर करताना काळजी घेणे. अनोळखी व्यक्तींना आर्थिक रक्कम पाठविणे, संशयास्पद दुवे उघडणे किंवा पडताळणी न करता संवेदनशील माहिती देणे टाळणे.

**आजचा संदेश :** परिचय जपून करा, माहिती विचारपूर्वक शेअर करा आणि सुरक्षिततेला प्राधान्य द्या.

### 📌 दिवस १० — ३० ऑक्टोबर २०२६

**विषय : सुसंस्कृत, समताधिष्ठित आणि आनंदी कुटुंबाचा संकल्प**

गेल्या नऊ दिवसांतील विचारांचा आढावा घेणे. योग्य परिचय, परस्पर संमती, हुंडामुक्त विवाह, महिला सन्मान, स्वावलंबन, सुरक्षितता आणि सामाजिक सलोखा या मूल्यांचा स्वीकार करण्याचे आवाहन करणे.

**आजचा संदेश :** सन्मानपूर्वक नाते, समानतेवर आधारित संसार आणि प्रगत समाज!

---

## ४. वधू-वर परिचयासाठी महत्त्वाच्या सूचना

विवाहासाठी इच्छुक युवक-युवती आणि त्यांच्या कुटुंबीयांनी पुढील बाबींची काळजी घ्यावी.

१. वधू-वरांची माहिती सत्य, स्पष्ट आणि अद्ययावत असावी.

२. शिक्षण, नोकरी, व्यवसाय, वैवाहिक स्थिती आणि इतर महत्त्वाच्या बाबींची योग्य पडताळणी करावी.

३. विवाहाचा निर्णय घेताना संबंधित युवक-युवतींच्या स्वेच्छेला आणि संमतीला सर्वोच्च महत्त्व द्यावे.

४. आर्थिक स्थिती किंवा सामाजिक प्रतिष्ठेपेक्षा स्वभाव, विचार, परस्पर सन्मान आणि जीवनातील उद्दिष्टे यांचाही विचार करावा.

५. हुंडा, दबाव, अपमानास्पद अटी किंवा अवाजवी आर्थिक अपेक्षा यांना प्रोत्साहन देऊ नये.

६. वैयक्तिक माहिती, छायाचित्रे आणि संपर्क क्रमांक संबंधित व्यक्तीच्या संमतीशिवाय सार्वजनिक करू नयेत.

७. कोणताही आर्थिक व्यवहार करण्यापूर्वी त्यामागील कारण आणि संबंधित व्यक्तीची विश्वासार्हता तपासावी.

८. मतभेद निर्माण झाल्यास संवाद, संयम आणि परस्पर आदर यांचा मार्ग स्वीकारावा.

९. विवाहविषयक निर्णयासाठी आवश्यकतेनुसार कायदेशीर किंवा संबंधित तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन घ्यावे.

१०. कोणत्याही व्यक्तीवर विवाहासाठी दबाव आणू नये. विवाह हा स्वेच्छेचा आणि परस्पर संमतीचा निर्णय असावा.

---

## ५. युवक-युवती आणि पालकांसाठी विशेष आवाहन

आजच्या काळात विवाह जुळवताना केवळ नोकरी, पगार, मालमत्ता किंवा बाह्यरूप यांचा विचार पुरेसा नाही. व्यक्तीचे चारित्र्य, स्वभाव, विचार, जबाबदारीची जाणीव, कुटुंबाविषयीचा दृष्टिकोन आणि जीवनातील ध्येय यांचाही विचार करणे आवश्यक आहे.

पालकांनी आपल्या मुला-मुलींच्या भावना समजून घ्याव्यात. त्यांच्या शिक्षणाला, करिअरला आणि स्वावलंबनाला प्रोत्साहन द्यावे. विवाहाचा निर्णय घेताना दोन्ही बाजूंनी खुला संवाद साधावा आणि कोणतीही बाब लपवून न ठेवता विश्वासाचे नाते निर्माण करावे.

युवक-युवतींनीही आपल्या अपेक्षा स्पष्टपणे मांडाव्यात. केवळ इतरांच्या दबावाखाली निर्णय न घेता, योग्य माहिती, परस्पर समजूतदारपणा आणि स्वतःची संमती यांच्या आधारे निर्णय घ्यावा.

**कारण, चांगल्या विवाहाचा पाया केवळ परिचयात नसतो; तो विश्वास, आदर, समानता आणि जबाबदारीमध्ये असतो.**

---

## ६. होलार समाज सामाजिक संस्थेची भूमिका

**होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे** ही संस्था समाजाच्या शैक्षणिक, सामाजिक आणि सर्वांगीण प्रगतीसाठी जनजागृतीपर उपक्रमांना महत्त्व देते.

संस्थेच्या **“१३ समाजहित अभियान”** या व्यापक संकल्पनेतून समाजातील विविध घटकांपर्यंत उपयुक्त माहिती पोहोचविणे, सामाजिक प्रश्नांविषयी जागृती निर्माण करणे आणि सकारात्मक विचारांना प्रोत्साहन देणे हा उद्देश आहे.

“सर्व धर्म समभाव वधू-वर सूचक अभियान” हे विवाहविषयक सकारात्मक दृष्टिकोन, महिला सन्मान, युवक-युवतींचे स्वावलंबन, हुंडामुक्त विवाह आणि सामाजिक सलोखा या विषयांवर जनजागृती करण्यासाठी आखलेले अभियान आहे.

या अभियानातील माहितीचा अभ्यास करून समाजबांधवांनी आपल्या कुटुंबात आणि समाजात योग्य विचारांचा प्रसार करावा, असे आवाहन करण्यात येत आहे.

**महत्त्वाची सूचना :** या लेखातील अभियान आराखडा हा माहिती व जनजागृतीसाठी आहे. वधू-वरांची नोंदणी, प्रत्यक्ष स्थळांची उपलब्धता, वैयक्तिक जुळवणी किंवा परिचयाची हमी याबाबत स्वतंत्र अधिकृत सूचना उपलब्ध असल्यास त्यानुसारच माहिती घ्यावी.

---

## ७. अधिकृत संकेतस्थळांना भेट द्या

संस्थेच्या समाजहित उपक्रमांची माहिती, अभियानांचे लेख आणि उपलब्ध मार्गदर्शन जाणून घेण्यासाठी पुढील संकेतस्थळांना भेट द्या.

🌐 **संस्थेचे संकेतस्थळ १ :**

[https://holarsamajsamajiksanstha.blogspot.com/?m=1](https://holarsamajsamajiksanstha.blogspot.com/?m=1)

🌐 **संस्थेचे संकेतस्थळ २ :**

[https://holarsamajssp.blogspot.com/](https://holarsamajssp.blogspot.com/)

समाजबांधवांनी संकेतस्थळावरील माहिती वाचावी, उपयुक्त लेख इतरांपर्यंत पोहोचवावेत आणि अभियानाविषयी प्रश्न असल्यास संबंधित अधिकृत माध्यमातून विचारावेत.

---

## ८. अभियानाचा प्रेरणादायी संदेश

🌺 **योग्य परिचयातून विश्वास निर्माण होतो.**

🌺 **परस्पर सन्मानातून नात्यांना बळ मिळते.**

🌺 **शिक्षण आणि स्वावलंबनातून सक्षम कुटुंब घडते.**

🌺 **हुंडामुक्त विवाहातून आर्थिक आणि सामाजिक जबाबदारीची जाणीव वाढते.**

🌺 **सर्व धर्मांचा आदर आणि समानतेची भावना यांमुळे समाजात सलोखा निर्माण होतो.**

चला, विवाहाकडे केवळ एक सामाजिक परंपरा म्हणून न पाहता, दोन व्यक्तींच्या स्वप्नांचा, जबाबदाऱ्यांचा आणि परस्पर सन्मानाचा नवा प्रवास म्हणून पाहूया.

**मुलगा असो वा मुलगी — दोघांनाही शिक्षण, स्वावलंबन, सन्मान आणि स्वतःच्या आयुष्याविषयी निर्णय घेण्याचा अधिकार आहे.**

समाजातील प्रत्येक कुटुंबाने योग्य परिचय, विचारपूर्वक निर्णय, हुंडामुक्त विवाह आणि समानतेवर आधारित वैवाहिक जीवन या मूल्यांचा स्वीकार करावा, हीच या अभियानामागील अपेक्षा आहे.

---

### 🌺 होलार समाजाच्या सर्वांगीण प्रगतीसाठी एक सकारात्मक पाऊल! 🌺

**होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे**

ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था

**संस्थापक अध्यक्ष : आदरणीय श्री. नामदेवराव श्रीरंग आयवळे**

📚 **१३ समाजहित अभियान — समाजप्रबोधन, जनजागृती आणि सर्वांगीण विकासाचा संकल्प**

**ब्रीदवाक्य : शिक्षण • संघटन • स्वाभिमान**

**जय भीम • जय संविधान • जय होलार